Apandisit nedir?
Apandis, kalın bağırsağın ilk bölümünden çıkan, yaklaşık 5–15 cm uzunluğunda bir uzantıdır; apandisit, apandisin ani iltihabıdır[1]. Dünyada en sık görülen cerrahi karın acilidir[3]. En sık 10–30 yaşları arasında görülür[2].
Apandisit ikiye ayrılır: yalnız iltihabın olduğu basit (komplike olmayan) apandisit ve apandis duvarının çürüdüğü (kangren), delindiği ya da çevresinde iltihaplı kitle ya da apse oluştuğu ağırlaşmış (komplike) apandisit[1, 5].
Apandisit neden olur?
Apandisit belirtileri nelerdir?
Belirtiler çoğunlukla halsizlik ve göbek çevresinde ya da karnın her yerinde orta şiddette bir ağrıyla başlar[1, 4]. Ağrı genellikle birkaç saat içinde karnın sağ alt tarafına kayar ve artar[1, 4]. Ağrının bu biçimde yer değiştirmesi apandisitin tipik belirtisidir[1]. Öksürmek, yürümek ve hareket etmek ağrıyı artırır[1]. Bu aşamada genellikle ateş de başlar[1].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Önce: göbek çevresinde orta şiddette ağrı
- 2 Birkaç saat sonra: karnın sağ alt tarafında artan ağrı
- 3 Ağrının kayması
- 4 Göbek
- 5 Kişinin sağ tarafı
Çizimin açıklaması
Solda başlangıç, sağda birkaç saat sonrası. Apandisit ağrısı çoğunlukla göbek çevresinde ya da karnın her yerinde orta şiddette başlar; genellikle birkaç saat içinde karnın sağ alt tarafına kayar ve artar. Ağrının yeri apandisin karın içindeki konumuna göre değişebilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Cancer Research UK / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Yalnızca gövdenin dış çizgisi, bu kaynaktan uyarlanan apandis çiziminden alındı; geri kalan her şey bu site için yeni çizildi. Bu uyarlama da CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.
İştahsızlık, bulantı, kusma, karında şişkinlik, kabızlık ya da ishal ve her zamankinden sık idrara çıkma da görülebilir[1, 4]. Tek bir belirtiye bakarak apandisit olup olmadığı güvenilir biçimde anlaşılamaz[1, 5]. Kendi kendinize tanı koymaya çalışmayın; endişeleniyorsanız tıbbi yardım alın[4].
Apandisit ağrısı nerede olur, sağda mı solda mı?
Apandisit ağrısı tipik olarak karnın sağ alt bölümüne yerleşir[1, 4]. Ancak ağrının yeri, apandisin karın içindeki konumuna göre değişebilir[1]. Apandis kalın bağırsağın arkasında ya da leğen boşluğunda duruyorsa, karın zarının tahrişine bağlı bulgular zayıf kalabilir ya da hiç olmayabilir; leğen boşluğundaki iltihap bazen makatta ağrılı kasılmalara ve sık dışkılamaya yol açabilir[1].
Kadınlarda, gebelikte ve ileri yaşta apandisit
Kadınlarda: Yumurtalık kistinin patlaması ya da dış gebelik gibi durumlar apandisite benzer ağrı yapabilir[4]. Doğurganlık çağında karın ağrısı olan kadınlarda gebelik testi yapılmalı; kadın hastalıklarından şüphelenilirse kadın doğum uzmanı muayene etmelidir[1].
Gebelikte: Karın ağrısı, bulantı ve kusma gebelikte zaten sık olduğundan tanı zordur; gebeliğin ilerleyen dönemlerinde ağrı karnın bütün sağ tarafında hissedilebilir[1]. Apandisitte, özellikle apandis delinirse, erken doğum riskinin arttığı bildirilmiştir[1]. İsveç ulusal kılavuzu, 22 haftalık gebelikten itibaren karın ağrısı olan kadınların doğumhanede ya da kadın doğum kliniğinde, daha erken gebelikte ise acil serviste ya da kadın doğum acil servisinde değerlendirilmesini önerir[1]. Bir Amerikan kılavuzu, kanıtın kesinliği çok düşük olsa da, gebelikte antibiyotik yerine ameliyatı koşullu olarak önerir[6]. Tedavi her zaman deneyimli bir kadın doğum uzmanıyla birlikte yürütülmelidir[1].
İleri yaşta: 65 yaşın üzerindekilerin ancak azında tipik belirtilerin hepsi bir arada görülür; ateş her hastada olmaz[7]. Aniden başlayan bilinç bulanıklığı da bir belirti olabilir[4]. Bu yaşta ağırlaşmış apandisit daha sık görülür ve ölüm riski daha yüksektir[1, 7]. Bir kılavuz, apandisit geçiren 65 yaş üstü herkese, ameliyat olsun olmasın, kalın bağırsağın planlı olarak incelenmesini önerir; bu öneri çok düşük kaliteli kanıta dayanır[7].
Apandisit patlarsa ne olur?
Apandis delinebilir (halk arasında “patlama”); bu, belirtiler başladıktan sonraki birkaç saat içinde bile olabilir[1]. Apandis delinirse ağrı kısa bir süre birden hafifleyebilir; ardından genellikle bütün karna yayılan şiddetli bir ağrı başlar[4]. Genel durum daha da bozulur ve ateş yükselir; öksürmek ya da zıplamak ağrıyı artırır[1]. Bu durumda 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin[4].
Belirtiler hastaneye gelmeden önce ne kadar uzun sürerse delinme o kadar sık görülür; delinmelerin çoğu büyük olasılıkla hastaneye varmadan önce olur[1]. Yüksek gelirli ülkelerde apandisite bağlı ölüm çok seyrektir (yüzde 0,09–0,24); risk 75 yaşından sonra ve apandis delindiğinde artar[1, 2].
Apandisit ağrısına ne iyi gelir?
Apandisitin tedavisi evde değil, hastanede yapılır ve acildir[4]. Acile giderken araç kullanmayın; birinden sizi götürmesini isteyin ya da 112'yi arayın ve kullandığınız ilaçları yanınıza alın[4]. Hastanede ağrınızı azaltmak için ağrı kesici verilmelidir; morfin türü güçlü ağrı kesicilerin tanıyı geciktirdiğine dair bir kanıt yoktur[1].
Apandisite hangi bölüm bakar?
Apandisit şüphesi acilen, çoğunlukla hastanenin acil servisinde değerlendirilir[1, 4]. Ameliyatı genel cerrahi yapar.
Apandisit nasıl anlaşılır?
Hekim yakınmalarınızı dinler, karnınızı muayene eder ve kanda beyaz kan hücreleri ile CRP gibi iltihap göstergelerine bakar[1, 2]. Bir puanlama sistemiyle apandisit olasılığı düşük, orta ya da yüksek olarak değerlendirilir[1, 2]. Gerekirse ultrason ya da bilgisayarlı tomografi (BT) çekilir; gebelerde ilk tercih ultrasondur[1, 2]. Hiçbir test apandisiti her zaman gösteremez[4]. Olasılık düşük bulunursa eve gönderilebilirsiniz: ertesi gün için bir kontrol (telefonla ya da yeniden muayene) planlanır; kötüleşirseniz daha erken başvurun[1, 2]. 65 yaş üstünde eve gönderilmeden önce gözlem önerilir[7].
Apandisit ameliyatı nasıl yapılır?
Ameliyatta apandis çıkarılır (apendektomi); ilk tercih, karında açılan genellikle üç küçük delikten yapılan kapalı (laparoskopik) ameliyattır[1, 2, 3]. Bazen karnın sağ alt tarafında daha büyük bir kesiyle açık ameliyat gerekir[4]. İleri gebelikte açık ameliyat da seçilebilir[1, 6]. Kapalı ameliyatta, açık ameliyata göre ağrı daha az, yara enfeksiyonu daha seyrek, hastanede kalış daha kısadır ve işe daha erken dönülür[2]; buna karşılık ameliyat daha uzun sürer ve bazı çalışmalarda karın içinde apse daha sık bildirilmiştir[2, 5]. Ameliyat genellikle yaklaşık bir saat sürer[4].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Kapalı (laparoskopik) ameliyat: üç küçük delik
- 2 Açık ameliyat: sağ altta kesi
- 3 Göbek
- 4 Kişinin sağ tarafı
Çizimin açıklaması
Solda kapalı (laparoskopik), sağda açık ameliyat. Kapalı ameliyat genellikle üç küçük delikten yapılır; deliklerin yeri değişebilir, çizim sık kullanılan düzenlerden birini gösterir. Açık ameliyatta karnın sağ alt tarafında daha büyük bir kesi yapılır.
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Cancer Research UK / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Yalnızca gövdenin dış çizgisi, bu kaynaktan uyarlanan apandis çiziminden alındı; geri kalan her şey bu site için yeni çizildi. Bu uyarlama da CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.
Basit apandisitte ameliyatın, hastaneye gelişten sonraki 24 saat içinde ilk uygun zamana planlanması güvenlidir; bu bekleme delinme ya da komplikasyon riskini artırmaz[1, 2, 3]. Bu sürede durumunuz izlenir, kötüleşirse ameliyat öne alınır[1].
Çıkarılan apandis patolojik incelemeye gönderilmelidir: yetişkinlerde yaklaşık yüzde 2'sinde tedavi gerektiren başka bir hastalık bulunabilir[1]. Sonucu ameliyatı yapan cerrah izler; sonuç apandisit ise İsveç ulusal kılavuzuna göre ayrıca planlı kontrol gerekmez[1].
Apandisit ameliyatsız, antibiyotikle geçer mi?
Bu konuda kılavuzlar ayrışır: WSES kılavuzları (2020 ve 2025) antibiyotiği, basit apandisiti olan seçilmiş hastalarda güvenli ve etkili bulur[2, 3]. WSES 2020, apandis taşı yoksa bu seçeneğin hastalarla, başarısız olabileceği ve ağırlaşmış bir apandisitin gözden kaçabileceği de anlatılarak konuşulmasını önerir[2]. İsveç ulusal kılavuzu ise antibiyotiğin iki çalışmada etkisiz ilaçtan (plasebo) belirgin olarak daha iyi olmadığını belirterek bu tedaviyi önermez[1]; Amerikan SAGES kılavuzu da ameliyattan yana koşullu bir öneri verir[8]. İleri yaşta, ameliyata uygun olanlarda yalnız antibiyotikle tedavi genellikle önerilmez[9].
Antibiyotik tedavisi yetişkinlerin yaklaşık yüzde 8–10'unda ilk yatışta başarısız olur; ilk yıl içinde yüzde 20–25'inde apandisit tekrarlar ya da ameliyat gerekir[1, 2]. Uzun dönemde apandisit yetişkinlerin yaklaşık yüzde 40'ında yeniden ortaya çıkar[1, 2]. Tedavi genellikle hastanede damardan başlar, ağızdan antibiyotikle sürer; toplam süre 7–10 gündür[1, 2]. Seçim, bu olasılıklar konuşularak cerrahınızla birlikte yapılır[2]. Ameliyatsız tedaviden sonra belirtiler geri dönerse gecikmeden hekime ya da acil servise başvurun[1].
Apandisin çevresinde apse varsa
Bazen iltihaplı apandisin çevresini karın içindeki dokular sarar ve bir kitle oluşur; içinde irin varsa buna apse denir[1]. Apsenin önce antibiyotik ve irinin ince bir boruyla boşaltılmasıyla mı, yoksa kapalı ameliyatla mı tedavi edileceğinde kılavuzlar ayrışır[1, 2]. Apse ameliyatsız tedavi edildiyse 35 yaş ve üstünde tümör açısından kolonoskopi gibi incelemeler ve apandisin sonradan planlı olarak alınması önerilir[3, 10]. İsveç kılavuzu ise planlı alınmayı yalnız tümör şüphesinde ya da yakınmalar tekrarlarsa önerir[1].
Apandisit ameliyatı riskli mi?
Çalışmalarda ameliyattan sonra komplikasyon oranı yüzde 3 ile 28,7 arasında bildirilmiştir; en sık sorunlar yara enfeksiyonu, karın içinde apse ve bağırsak tıkanmasıdır[2, 5]. Nadiren, geride kalan küçük apandis parçası yeniden iltihaplanabilir[4, 5]. Uzun dönemde karın duvarında fıtık ve yapışıklıklara bağlı bağırsak tıkanması görülebilir; tıkanma riski 15 yılda yaklaşık yüzde 1,5'tir, basit apandisitte daha düşüktür[1]. Apandisin alınmasının ileride başka bir hastalığın riskini artırdığı ya da azalttığı kesin olarak gösterilmemiştir; kadınlarda doğurganlığa bir etkisi görülmemiştir[1].
Apandisit ameliyatı sonrası iyileşme ne kadar sürer?
Çoğu kişi 1–2 haftada iyileşir; apandis delinmişse bu süre uzayabilir[4]. Kapalı ameliyattan sonra ertesi gün eve dönülebilir; açık ameliyattan ya da bir komplikasyondan sonra birkaç gün hastanede kalmak gerekebilir[4].
Ameliyattan sonra erken kalkıp hareket etmek ve olabildiğince erken yiyip içmek önerilir[1]. İşe dönmeden önce 7–14 günlük istirahat çoğu zaman yeterlidir[1]. Tam iyileşene kadar spor gibi ağır etkinliklerden kaçının, bunun için hekiminize danışın; acil fren yapmak dahil aracı güvenle ve rahatça kullanabilecek duruma gelene kadar araç kullanmayın[4].
Kaynaklar
11
- Salö M, Tiselius C, Rosemar A, Öst E, Sohlberg S, Andersson RE. Swedish national guidelines for diagnosis and management of acute appendicitis in adults and children. BJS Open. 2025;9(2):zrae165. doi: 10.1093/bjsopen/zrae165. PubMed: 40203150.
- Di Saverio S, Podda M, De Simone B, Ceresoli M, Augustin G, Gori A, ve ark. Diagnosis and treatment of acute appendicitis: 2020 update of the WSES Jerusalem guidelines. World J Emerg Surg. 2020;15(1):27. doi: 10.1186/s13017-020-00306-3. PubMed: 32295644.
- Podda M, Ceresoli M, De Simone B, Fugazzola P, Pata F, Balla A, ve ark. Diagnosis and Treatment of Acute Appendicitis: 2025 Edition of the World Society of Emergency Surgery Jerusalem Guidelines. JAMA Surg. 2026;161(3):283–295. (Yalnız özeti okunabildi.) doi: 10.1001/jamasurg.2025.6218. PubMed: 41604201.
- NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Appendicitis (apandisit): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 9 Ağustos 2024. Metin: www.nhs.uk.
- Gorter RR, Eker HH, Gorter-Stam MAW, Abis GSA, Acharya A, Ankersmit M, ve ark. Diagnosis and management of acute appendicitis. EAES consensus development conference 2015. Surg Endosc. 2016;30(11):4668–4690. doi: 10.1007/s00464-016-5245-7. PubMed: 27660247.
- Kumar SS, Collings AT, Wunker C, Athanasiadis DI, DeLong CG, Hong JS, ve ark. SAGES guidelines for the use of laparoscopy during pregnancy. Surg Endosc. 2024;38(6):2947–2963. doi: 10.1007/s00464-024-10810-1. PubMed: 38700549.
- Fugazzola P, Ceresoli M, Agnoletti V, Agresta F, Amato B, Carcoforo P, ve ark. The SIFIPAC/WSES/SICG/SIMEU guidelines for diagnosis and treatment of acute appendicitis in the elderly (2019 edition). World J Emerg Surg. 2020;15(1):19. doi: 10.1186/s13017-020-00298-0. PubMed: 32156296.
- Kumar SS, Collings AT, Lamm R, Haskins IN, Scholz S, Nepal P, ve ark. SAGES guideline for the diagnosis and treatment of appendicitis. Surg Endosc. 2024;38(6):2974–2994. (Yalnız özeti okunabildi.) doi: 10.1007/s00464-024-10813-y. PubMed: 38740595.
- Antoniou SA, Mavridis D, Kontouli KM, Drakopoulos V, Gorter-Stam M, Eriksson S, ve ark. EAES rapid guideline: appendicitis in the elderly. Surg Endosc. 2021;35(7):3233–3243. (Yalnız özeti okunabildi.) doi: 10.1007/s00464-021-08524-9. PubMed: 33999255.
- Montori G, Podda M, Giordano A, Procida G, Butera V, Murzi V, ve ark. The risk of neoplasms in appendiceal abscess: what emergency surgeons should know. Front Oncol. 2026;16:1767622. doi: 10.3389/fonc.2026.1767622. PubMed: 42158429.
- Mwachaka P, El-busaidy H, Sinkeet S, Ogeng'o J. Variations in the Position and Length of the Vermiform Appendix in a Black Kenyan Population. ISRN Anat. 2014;2014:871048. (48 kadavralık özgün anatomi araştırması; tam metin, erişim 4 Ekim 2026.) doi: 10.1155/2014/871048. PubMed: 25938112.
Tıbbi gözden geçirme: Op. Dr. Ömer Seyfullah Hasıripi,
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz. Şikâyetiniz için bir hekime başvurun.