Ne zaman ameliyat gerekir, ameliyattan sonra hayat nasıl olur?

Safra kesesi taşı (kolelitiazis)

Kısaca

Safra kesesi taşı yetişkinlerde sık görülür ve çoğu kişide hiç yakınma yapmaz; tesadüfen bulunan, yakınma yapmayan taş genellikle tedavi gerektirmez. Taş ağrı atakları ya da iltihap gibi sorunlara yol açıyorsa kılavuzlar çoğunlukla safra kesesinin kapalı ameliyatla alınmasını önerir. Taşı eriten ilaç yalnız seçilmiş hastalarda kullanılır; taşı şok dalgasıyla kırmak önerilmez.

Bu sayfada
Karaciğerin alt bölümü, safra kesesi, safra yolları, onikiparmak bağırsağı ve pankreasın önden şematik çizimi; hastanın sağı izleyicinin solunda. Üstte karaciğer, büyük sağ lobu solda. Karaciğerin altında, solda armut biçimli yeşil safra kesesi var; içinde birkaç küçük taş, yuvarlak dibi karaciğerin alt kenarının biraz altına iniyor. Kesenin boynundan çıkan kısa, ince safra kesesi kanalı orta hatta doğru kıvrılıp karaciğerden gelen kanala soldan katılıyor; birleşmenin altında daha geniş ana safra kanalı başlıyor. Ana safra kanalı aşağı iniyor, onikiparmak bağırsağının ilk bölümünün arkasından (kesikli çizgiyle) geçiyor, pankreas başının arkasından (pankreasta açılmış küçük bir pencereden görülüyor) ilerliyor. Pankreas kanalı ondan ayrı ilerliyor; çizimde iki kanal Y biçiminde birleşiyor ve kısa bir ortak kanalla, onikiparmak bağırsağının aşağı inen bölümünün iç duvarındaki küçük, yuvarlak bir çıkıntının üzerindeki ağızdan (ortak ağız) bağırsağa açılıyor; bu bölümün ön duvarındaki küçük bir pencereden bağırsağın içi görülüyor. Pankreasın başı C biçimli onikiparmak bağırsağının kıvrımında, kuyruğu sağa doğru uzanıyor. Üç yerde birer küçük taş turuncu halkayla işaretlenmiş: safra kesesinin boynunda kanalın başında, ana safra kanalında ve ortak ağızda.
Büyüt

Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.

Karaciğerin alt bölümü, safra kesesi, safra yolları, onikiparmak bağırsağı ve pankreasın önden şematik çizimi; hastanın sağı izleyicinin solunda. Üstte karaciğer, büyük sağ lobu solda. Karaciğerin altında, solda armut biçimli yeşil safra kesesi var; içinde birkaç küçük taş, yuvarlak dibi karaciğerin alt kenarının biraz altına iniyor. Kesenin boynundan çıkan kısa, ince safra kesesi kanalı orta hatta doğru kıvrılıp karaciğerden gelen kanala soldan katılıyor; birleşmenin altında daha geniş ana safra kanalı başlıyor. Ana safra kanalı aşağı iniyor, onikiparmak bağırsağının ilk bölümünün arkasından (kesikli çizgiyle) geçiyor, pankreas başının arkasından (pankreasta açılmış küçük bir pencereden görülüyor) ilerliyor. Pankreas kanalı ondan ayrı ilerliyor; çizimde iki kanal Y biçiminde birleşiyor ve kısa bir ortak kanalla, onikiparmak bağırsağının aşağı inen bölümünün iç duvarındaki küçük, yuvarlak bir çıkıntının üzerindeki ağızdan (ortak ağız) bağırsağa açılıyor; bu bölümün ön duvarındaki küçük bir pencereden bağırsağın içi görülüyor. Pankreasın başı C biçimli onikiparmak bağırsağının kıvrımında, kuyruğu sağa doğru uzanıyor. Üç yerde birer küçük taş turuncu halkayla işaretlenmiş: safra kesesinin boynunda kanalın başında, ana safra kanalında ve ortak ağızda.
  1. 1 Karaciğer
  2. 2 Safra kesesi
  3. 3 Safra kesesindeki taşlar
  4. 4 Takılan taş: safra kesesi kanalı
  5. 5 Takılan taş: ana safra kanalı
  6. 6 Takılan taş: bağırsağa açılan ortak ağız
  7. 7 Pankreas
  8. 8 Pankreas kanalı
  9. 9 Onikiparmak bağırsağı
Çizimin açıklaması

Safra kesesi taşları safra kesesinin içinde oluşur. Keseden çıkan bir taş, 4, 5 ve 6 numarayla ve turuncu halkalarla gösterilen üç yerden birine takılabilir: safra kesesi kanalına, ana safra kanalına ya da ana safra kanalının pankreas kanalıyla birlikte onikiparmak bağırsağına açıldığı ortak ağıza. Takıldığı yere göre safra kesesini, safra yollarını ya da pankreası etkileyebilir; çizim bu olası yerleri bir arada gösterir.

Temsilî çizim, ölçekli değildir. Bu site için hazırlanmıştır.

Safra kesesi taşı nedir, neden olur?

Safra kesesi taşları, safra kesesinin içinde oluşan, yağlı ya da mineral maddelerden yapılmış sert birikintilerdir[1]. Yetişkinlerin yaklaşık yüzde 15'inde safra kesesi taşı olduğu düşünülür; bunların çoğunda hiçbir yakınma olmaz[1]. Az sayıda kişide taşlar safra kesesini tahriş ederek ya da safra yollarının bir bölümünü tıkayarak ağrıya, enfeksiyona ve iltihaba yol açabilir; bu yakınmalar tedavi edilmezse sarılık ya da safra kesesi, safra yolu veya pankreas iltihabı gibi bazen hayatı tehdit eden sorunlar gelişebilir[1].

40 yaş ve üstü, kadın olmak ve fazla kilo güçlü risk etkenleridir[3]. Fazla kalori ve hayvansal yağ almak, kan yağlarının yüksekliği, doğum kontrol hapı ve uzun süre aç kalmak da kolesterol taşlarının oluşumuna zemin hazırlayabilir[3]. Hareketsizlik, lifi az beslenme, perhizle haftada 1,5 kilodan hızlı kilo vermek ve sık kilo alıp vermek de riski artırır[2].

Safra kesesi taşı belirtileri nelerdir?

Tipik belirti, iyi hatırlanan, 15 dakikadan uzun süren ağrı ataklarıdır[2]. Ağrı karnın üst ortasında ya da sağda kaburgaların hemen altında olabilir[2, 10]; sırta ve sağ omza yayılabilir, bulantı sık görülür, bazen kusma da olur[2]. Ağrı yarım saatten uzun, birkaç saate kadar sürebilir[10]; ataklar çoğunlukla akşam geç saatlerde ya da gece başlar[2].

Gövdenin boyundan kalçalara kadar yan yana iki şematik çizimi: solda önden, sağda arkadan; baş ve kollar çizilmemiş. Önden görünüşte kişinin sağı resmin solunda: göğüs kafesinin alt kenarları silik yaylar olarak göğüs kemiğinin alt ucunda birleşiyor; göbek de silik çizilmiş. Karnın üst ortasında, göğüs kemiğinin ucunun hemen altında şeftali rengi bir ışıma, resmin solunda kaburgaların hemen altında aynı güçte ikinci bir ışıma var; ikisinin arasında küçük bir boşluk kalıyor. İkinci ışımadan başlayan kıvrık, düz lacivert bir ok göğsün sağ yanından yukarı, sağ omzun üstündeki daha soluk, küçük bir ışımaya uzanıyor. Arkadan görünüşte kişinin sağı resmin sağında: ortada silik bir omurga çizgisi ve iki silik kürek kemiği var; resmin sağındaki kürek kemiğinin alt ucunun hemen altında, omurganın yanında soluk bir ışıma, gövdenin sağ kenarından bu ışımaya içe ve hafifçe yukarı uzanan kıvrık, düz lacivert bir ok görülüyor.
Büyüt

Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.

Gövdenin boyundan kalçalara kadar yan yana iki şematik çizimi: solda önden, sağda arkadan; baş ve kollar çizilmemiş. Önden görünüşte kişinin sağı resmin solunda: göğüs kafesinin alt kenarları silik yaylar olarak göğüs kemiğinin alt ucunda birleşiyor; göbek de silik çizilmiş. Karnın üst ortasında, göğüs kemiğinin ucunun hemen altında şeftali rengi bir ışıma, resmin solunda kaburgaların hemen altında aynı güçte ikinci bir ışıma var; ikisinin arasında küçük bir boşluk kalıyor. İkinci ışımadan başlayan kıvrık, düz lacivert bir ok göğsün sağ yanından yukarı, sağ omzun üstündeki daha soluk, küçük bir ışımaya uzanıyor. Arkadan görünüşte kişinin sağı resmin sağında: ortada silik bir omurga çizgisi ve iki silik kürek kemiği var; resmin sağındaki kürek kemiğinin alt ucunun hemen altında, omurganın yanında soluk bir ışıma, gövdenin sağ kenarından bu ışımaya içe ve hafifçe yukarı uzanan kıvrık, düz lacivert bir ok görülüyor.
  1. 1 Karnın üst ortası
  2. 2 Sağda kaburgaların hemen altı
  3. 3 Sağ omza yayılan ağrı
  4. 4 Sırta yayılan ağrı
  5. 5 Önden
  6. 6 Arkadan
  7. 7 Kişinin sağ tarafı
  8. 8 Kişinin sağ tarafı
Çizimin açıklaması

Solda önden, sağda arkadan görünüş; arkadan bakınca kişinin sağı resmin sağındadır. Safra kesesi taşı ağrısı karnın üst ortasında ya da sağda kaburgaların hemen altında olabilir; sırta ve sağ omza yayılabilir. Daha soluk ışımalar ağrının yayılabildiği yerleri gösterir.

Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Cancer Research UK / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Yalnızca gövdenin yan çizgileri (koltuk altından aşağısı), bu kaynaktan uyarlanan apandis çiziminden alındı; omuzlar, boyun, arkadan görünüş ve geri kalan her şey bu site için yeni çizildi. Bu uyarlama da CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.

Şişkinlik ve hazımsızlık ise taşa özgü yakınmalar değildir: taşı olmayanlarda da en az o kadar sık görülür ve safra kesesi alındıktan sonra da sıklıkla sürer[2].

Safra kesesi iltihaplandığında (akut kolesistit) ateş de görülür[3]. Taşlar bazen tıkanıklığa yol açarak sarılığa neden olabilir: cilt ve gözlerin akı sararabilir, cilt kaşınabilir, idrar koyulaşıp dışkının rengi açılabilir[10]. Yaşlılarda safra kesesi iltihabı alışılmadık bir ağrıyla ya da hiç ağrı olmadan da görülebilir[9].

Safra kesesi taşı hangi tahlille anlaşılır?

Safra kesesindeki taş, karın ultrasonuyla gösterilir ya da dışlanır[2]. Ultrason, taşı olan kişilerin yüzde 95'inden fazlasında taşı gösterir[2]. Ultrasonla birlikte karaciğer testlerini de içeren kan tahlilleri yapılır[1, 3]. Ana safra kanalında taş şüphesi sürüyor ama ultrason bunu göstermiyorsa, safra yollarının MR ile görüntülenmesi (MRCP) ya da endoskopik ultrason kullanılır[1, 6].

Safra kesesi taşına hangi bölüm bakar?

Safra kesesi taşına genel cerrahi bölümü bakar. İlk muayeneyi aile hekiminiz ya da iş yeri hekiminiz yapabilir; gerekli görürse sizi genel cerrahiye yönlendirebilir.

Safra kesesi taşı ne zaman ameliyat gerektirir?

Tesadüfen bulunan ve yakınma yapmayan taşlar, safra kesesi ve safra yolları normalse, yakınma başlamadıkça tedavi gerektirmez[1, 2]. Bu kişilerde yakınma başlama olasılığı yılda yüzde 1–4'tür; komplikasyon ise yılda binde 1–3 kişide görülür ve çoğunun öncesinde ağrı atakları olur[2]. Bu kişilerin yaklaşık üçte ikisinde ömür boyu yakınma olmayacağı tahmin edilir[3].

Taşı olanlarda safra kesesi kanseri daha sık görülür, ama çok nadirdir[2, 3]. Yine de kanser riskinin yüksek sayıldığı bazı durumlarda, yakınma olmasa da safra kesesinin alınması önerilir ya da düşünülür: örneğin taş 3 cm'den büyükse ya da taşla birlikte 1 cm veya daha büyük bir polip varsa[2, 3].

Ağrı atakları yapan taşlarda İngiliz, Alman ve Japon kılavuzları safra kesesinin alınmasını önerir[1, 2, 3]. Danimarka kılavuzu ise, özellikle yakınmalar hafifse ya da ataklar seyrekse, izlemeyi zayıf bir öneriyle ameliyata seçenek sayar; izlenenler daha sık hastaneye yatar, ama bu yatışlar çoğunlukla komplikasyonsuzdur[4]. Yakınması olup ameliyat olmayanlarda komplikasyon riski yılda yüzde 1–3'tür; bir çalışmada tedavi edilmeyen bu kişilerin yüzde 69'unda iki yıl içinde yakınmalar yeniden başlamış, yüzde 4'ü acil ameliyat olmuştur[2].

Safra kesesi iltihaplandıysa kılavuzlar erken ameliyatı önerir; ne kadar erken olması gerektiği konusunda ise ayrışırlar[1, 2, 5]. Ana safra kanalında da taş varsa, yakınma yapmasa bile, işleme dayanabilecek kişilerde çıkarılması önerilir; bu taşlar önceden belirti vermeden sarılığa, safra yolu ya da pankreas iltihabına yol açabilir[1, 3, 6]. Kanaldaki taşlar ameliyat sırasında cerrahi olarak ya da ameliyat öncesinde veya sırasında endoskopik bir işlemle (ERCP) çıkarılır[1]. Yakınma yoksa ERCP daha riskli olabilir; kararı hekiminizle verin[3, 6].

Safra kesesi taşı ameliyatsız eritilir ya da düşürülür mü?

Alman kılavuzuna göre taşın ilaçla (ursodeoksikolik asit) eritilmesi yalnız seçilmiş hastalarda uygulanmalıdır: yakınması olan ve taşları küçük, büyük olasılıkla kolesterolden oluşan ya da safra çamuru (koyulaşmış safra) olan kişilerde[2]. İlaçtan önce hastaya, hastalığı tedavi eden seçeneğin safra kesesinin alınması olduğu ve taşların sık tekrarladığı anlatılmalıdır[2]. Japon kılavuzu bu ilacı atakları önlemek için de bir seçenek olarak sayar[3].

Taşları vücut dışından şok dalgalarıyla kırmak (ESWL) önerilmez, çünkü taşlar sık tekrarlar: 5 yılda yüzde 25–64, 10 yılda yüzde 54–80 oranında[2]. Bu sayfadaki kaynakların hiçbiri, bitkisel karışımlarla, ev yöntemleriyle ya da bir diyetle taşın eritilebileceğini veya düşürülebileceğini söylemez.

Safra kesesi taşına ne iyi gelir, ne yemeli?

Ameliyat olana kadar, sizde yakınma başlatan yiyecek ve içeceklerden uzak durmanız önerilir[1]. İngiliz ulusal sağlık hizmeti NHS, ameliyatı bekleyenlere az yağlı beslenmenin önerilebileceğini de belirtir[10]. Düzenli bedensel etkinlik ve normal kiloyu korumaya yönelik beslenme, kolesterol taşlarının ve yakınmaların gelişmesini önleyebilir[2].

Alman kılavuzuna göre atak ağrısı öncelikle iltihap giderici ağrı kesicilerle (örneğin diklofenak) tedavi edilir; gerekirse spazm çözücüler, güçlü ağrıda morfin benzeri ağrı kesiciler eklenebilir[2]. Hangi ilacı kullanabileceğinizi hekiminize sorun.

Safra kesesi ameliyatı nasıl yapılır, ne kadar sürer?

Planlı ameliyattan önce, ağrının ülser gibi başka bir nedenden kaynaklanıp kaynaklanmadığı düşünülür[2]. Kılavuzların önerdiği yöntem kapalı (laparoskopik) ameliyattır[1, 3, 5]. Ameliyat genel anestezi altında, yani siz uyurken yapılır ve genellikle yaklaşık 1 saat sürer[11].

Ağır iltihap, yapışıklık, safra kesesi kanalının çevresinden kanama ya da safra yollarının zarar gördüğü şüphesi olursa açık ameliyata geçilmesi önerilir[5]; bu bir başarısızlık değil, geçerli bir seçenektir[5]. Planlı ameliyat, uygun hastalarda aynı gün eve dönülerek yapılabilir; bazı hastaların bir gece hastanede kalması gerekir[1, 2, 11].

Safra kesesi ameliyatı riskli mi?

Kapalı safra kesesi ameliyatının en sık görülen ciddi komplikasyonu, safra yollarının yaralanmasıdır[7]. Bu yaralanma Alman kılavuzuna göre ameliyatların binde 1–5'inde görülür[2]. Japonya'daki bir ankette kapalı ameliyatlarda açık ameliyat gerektiren kanama ve başka bir organın yaralanması yaklaşık binde 3'er oranında bildirilmiştir[3]. Almanya'da 2009–2013 yıllarında yapılan 731.000 safra kesesi ameliyatında hastanede ölüm oranı binde 4 olmuştur; bu oran 65 yaş ve üstünde, kalp ya da böbrek yetmezliği, pıhtılaşma bozukluğu ya da yetersiz beslenmesi olanlarda daha yüksek bulunmuştur[2]. Bu oranlar farklı kaynaklardan derlenmiştir; herhangi bir hekimin kendi sonuçları değildir.

Safra kesesi ameliyatından sonra iyileşme nasıl olur?

Kaynaklar farklı süreler verir: bir cerrahi kılavuzuna göre hastaların büyük çoğunluğu birkaç gün içinde tüm etkinliklerine döner[7]; NHS ise iyileşmenin birkaç hafta sürebileceğini belirtir[11]. Yaralar birkaç gün ağrır; size verilen ağrı kesicileri kullanın[11].

  • Eve dönerken sizi bir yakınınızın götürmesini ve ilk 24 saat yanınızda kalmasını isteyin[11].
  • Hafif etkinliklerle başlayıp yavaş yavaş artırın; yorucu egzersizden kaçının[11].
  • Yara bakımında ekibinizin önerilerine uyun; pansumanı birkaç gün sonra çıkarabilirsiniz[11].
  • Ağrı ya da rahatsızlık duymadan ani fren yapabilene kadar araç kullanmayın[11].
  • İşinize ve ameliyatın türüne göre 1–2 hafta sonra işe dönebilirsiniz; ağır kaldırma ya da uzun süre ayakta durma gerektiren işlerde bu süre uzayabilir[11].

Safra kesesi alınırsa ne olur, nasıl beslenmeli?

Safra kesesi olmadan yaşanabilir ve ameliyattan sonra normal, sağlıklı beslenmeye devam edilebilir[11]; ilk birkaç gün küçük öğünler daha kolay gelebilir[11]. Önceden yakınmanızı başlatan yiyecek ve içeceklerden ameliyattan sonra kaçınmanız gerekmemelidir[1]. Safra kesesinin alınmasının sindirimi ya da besinlerin emilimini bozduğuna dair açık bir kanıt yoktur[3].

Ameliyattan sonra ishal olabilir; bu tür yakınmalar genellikle kısa sürede düzelir[11]. Karın yakınmaları ise her üç-dört kişiden birinde sürebilir[2]. İyileştikten sonra yiyip içtikleriniz eski ya da yeni yakınmalara yol açarsa ya da yakınmalarınız sürerse hekiminize başvurun; tetkik ve ilaç gerekebilir[1, 11].

Ameliyattan sonra ne zaman hekime başvurmalı?

Ameliyattan sonra şunlardan biri olursa aynı gün bir hekime görünün:

  • geçmeyen ya da artan şiddetli ağrı,
  • yaralardan irin gelmesi; yaraların çevresinde ağrı, şişlik, kızarıklık ya da hassasiyet,
  • ciltte ya da gözlerin akında sararma,
  • bacakta şişlik, hassasiyet, zonklayan ya da kramp gibi ağrı,
  • yüksek ateş, üşüme ya da titreme[11].

Bunlar enfeksiyon ya da pıhtı gibi bir sorunun belirtisi olabilir[11]. Bacağınızda ağrı ve şişlikle birlikte nefes darlığı ya da göğüs ağrısı olursa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin: bu, akciğere pıhtı atması (pulmoner emboli) olabilir ve hemen tedavi gerektirir[11]. Acile kendiniz araç kullanarak gitmeyin[10, 11].

Safra kesesi taşı muayenesine nasıl hazırlanabilirsiniz?

  • Yakınmalarınızı ve ne zaman başladığını kısa notlarla anlatın[13]. Yemeklerle bir ilişki fark ettiyseniz ve neyin iyi geldiğini gözlemlediyseniz bunları da ekleyin[13, 14].
  • Yakınmaların uykunuzu, işinizi ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini düşünün[14]. Daha önce denediğiniz beslenme değişikliklerini veya tedavileri ve bunların size yardımcı olup olmadığını not edin[14].
  • Kullandığınız reçeteli ve reçetesiz ilaçları, vitaminleri, takviyeleri ve bilinen alerjilerinizi listeleyin[12, 13]. Geçirdiğiniz ameliyatları ve yaklaşık tarihlerini de yazın[14]; ilaç kutularının fotoğrafları listenizi hazırlamanıza yardımcı olabilir[12].
  • Sizin için önemli iki veya üç soruyu seçin[13]: “Yakınmalarım taşla ilişkili mi?”[14], “Benim durumumda seçeneklerin yararları ve riskleri neler?”[14], “Bir sonraki adım ne olacak?”[13] Yanıtları not alabilir, anlamadığınız noktaları yeniden sorabilirsiniz[13].

Kaynaklar

14
  1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Gallstone disease: diagnosis and management. Clinical guideline CG188. Yayım: 29 Ekim 2014; son gözden geçirme: 31 Ağustos 2018. Metin: www.nice.org.uk.
  2. Gutt C, Jenssen C, Barreiros AP, Götze TO, Stokes CS, Lynen Jansen P, ve ark. Aktualisierte S3-Leitlinie der Deutschen Gesellschaft für Gastroenterologie, Verdauungs- und Stoffwechselkrankheiten (DGVS) und der Deutschen Gesellschaft für Allgemein- und Viszeralchirurgie (DGAV) zur Prävention, Diagnostik und Behandlung von Gallensteinen. AWMF-Register 021/008. Z Gastroenterol. 2018;56(8):912–966. (Öneriler, DGVS'nin yayımladığı dijital sürümden aktarıldı; kılavuzun güncellenmesi sürüyor.) doi: 10.1055/a-0644-2972. PubMed: 30103228. Metin: www.dgvs.de.
  3. Fujita N, Yasuda I, Endo I, Isayama H, Iwashita T, Ueki T, ve ark. Evidence-based clinical practice guidelines for cholelithiasis 2021. J Gastroenterol. 2023;58(9):801–833. doi: 10.1007/s00535-023-02014-6. PubMed: 37452855.
  4. Shabanzadeh DM, Christensen DW, Ewertsen C, Friis-Andersen H, Helgstrand F, Nannestad Jørgensen L, ve ark. National clinical practice guidelines for the treatment of symptomatic gallstone disease: 2021 recommendations from the Danish Surgical Society. Scand J Surg. 2022;111(3):11–30. doi: 10.1177/14574969221111027. PubMed: 36000716.
  5. Pisano M, Allievi N, Gurusamy K, Borzellino G, Cimbanassi S, Boerna D, ve ark. 2020 World Society of Emergency Surgery updated guidelines for the diagnosis and treatment of acute calculus cholecystitis. World J Emerg Surg. 2020;15(1):61. doi: 10.1186/s13017-020-00336-x. PubMed: 33153472.
  6. Manes G, Paspatis G, Aabakken L, Anderloni A, Arvanitakis M, Ah-Soune P, ve ark. Endoscopic management of common bile duct stones: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) guideline. Endoscopy. 2019;51(5):472–491. doi: 10.1055/a-0862-0346. PubMed: 30943551.
  7. Brunt LM, Deziel DJ, Telem DA, Strasberg SM, Aggarwal R, Asbun H, ve ark. Safe cholecystectomy multi-society practice guideline and state-of-the-art consensus conference on prevention of bile duct injury during cholecystectomy. Surg Endosc. 2020;34(7):2827–2855. doi: 10.1007/s00464-020-07568-7. PubMed: 32399938.
  8. Miura F, Okamoto K, Takada T, Strasberg SM, Asbun HJ, Pitt HA, ve ark. Tokyo Guidelines 2018: initial management of acute biliary infection and flowchart for acute cholangitis. J Hepatobiliary Pancreat Sci. 2018;25(1):31–40. doi: 10.1002/jhbp.509. PubMed: 28941329.
  9. Pisano M, Ceresoli M, Cimbanassi S, Gurusamy K, Coccolini F, Borzellino G, ve ark. 2017 WSES and SICG guidelines on acute calcolous cholecystitis in elderly population. World J Emerg Surg. 2019;14:10. doi: 10.1186/s13017-019-0224-7. PubMed: 30867674.
  10. NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Gallstones (safra taşları): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 11 Ağustos 2025. Metin: www.nhs.uk.
  11. NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Gallbladder removal (safra kesesinin alınması): hasta bilgilendirme sayfaları. Son gözden geçirme: 3 Temmuz 2025. Metin: www.nhs.uk.
  12. NHS — Outpatients and day patients. Son gözden geçirme 2023-04-21; sonraki gözden geçirme 2026-04-21 (erişim tarihinde geçmiş). Erişim: 2026-10-25. Metin: www.nhs.uk.
  13. NHS — What to ask your doctor or other healthcare professional. Son gözden geçirme 2023-01-12; sonraki gözden geçirme 2026-01-12 (erişim tarihinde geçmiş). Erişim: 2026-10-25. Metin: www.nhs.uk.
  14. NHS England / Winton Centre — Making a decision about gallstones. Son güncelleme Eylül 2023 (PDF s.12). Erişim: 2026-10-25. Metin: www.england.nhs.uk.

Tıbbi gözden geçirme: Op. Dr. Ömer Seyfullah Hasıripi,

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz. Şikâyetiniz için bir hekime başvurun.