GLP-1 ilaçları ameliyat ve endoskopi öncesinde neden önemli?

GLP-1 ilaçları (semaglutid, tirzepatid) mide boşalmasını yavaşlatabilir. Ameliyat ya da endoskopi öncesi ekibe erken bildirin, ilacı kendiniz bırakmayın.

Bu ilaçlar midede neyi değiştiriyor?

Bu yazı, kilo verme ve diyabette kullanılan GLP-1 ilaçlarının ameliyat ve endoskopi öncesinde neden dikkat istediğini anlatıyor. 11 Bu ilaçlar midenin boşalmasını yavaşlatır; genel anestezi ya da derin sedasyon (ilaçla uyutma) sırasında bu, mide içeriğinin akciğerlere kaçma riskini artırır. 11 Alışılmış açlığa uyulsa bile işlem günü midede yiyecek kalabilir. 1

Mide içeriğinin akciğere kaçmasına aspirasyon denir; nadirdir, ama yüksek riskli ve ölümcül olabilen bir komplikasyondur. 5 Bu yüzden işlem öncesi talimatların ve anestezi yönteminin değiştirilmesi gerekebilir. 11

Avrupa İlaç Ajansı 2024'te ürün bilgisine şu uyarının eklenmesini istedi: genel anestezi ya da derin sedasyondan önce midede içerik kalma riski dikkate alınmalı. 7 Uyarı semaglutid, tirzepatid, liraglutid, dulaglutid, eksenatid ve liksisenatidi kapsıyor. 7

Rehberler ne öneriyor?

Amerikan Anesteziyologlar Derneği (ASA) 2023'te, haftalık ilacın bir hafta önce, günlük ilacın işlem günü bırakılmasının düşünülmesini önermişti. 6 ASA'nın 2024'te desteklediği çok dernekli rehber ise kararın sizinle, işlem ve anestezi ekibiyle ve ilacı yazan doktorla birlikte, kişisel riskiniz tartılarak verilmesini istiyor. 1 Mide boşalmasında gecikme ve aspirasyon riski yüksek olmayanlarda ilaç ameliyattan önce sürdürülebilir. 1 Rehber riski şu durumlarda daha yüksek sayıyor: doz artırma dönemi, yüksek doz, haftalık kullanım, mide-bağırsak yakınmaları ve mide boşalmasını geciktiren başka hastalıklar. 1

Avustralya ve Yeni Zelanda rehberi (2025) de planlı bir işlemden önce ilacın kesilmesini önermiyor. 4 Aynı rehber, bu ilaçları kullanan herkese işlemden önceki gün berrak sıvı diyeti öneriyor. 4 Rehberler her konuda hemfikir değil; ilaç yönetimi ve açlık önerileri belirgin biçimde farklılaşıyor. 3

Ne yapmalısınız?

İlacı kullandığınızı ekibinize günler önceden söyleyin: diyet düzenlemesi gibi hazırlıklar için zaman gerekebilir. 1 Reçetesiz edindiyseniz ya da ilaç saymıyorsanız da söyleyin. 4 GLP-1 ilacınızı kendi başınıza bırakmayın, doz atlamayın ya da değiştirmeyin; önce ilacı yazan doktora ya da işlemi yapacak ekibe danışın. 11 Uzun etkili ilaçları (dulaglutid, semaglutid, tirzepatid) 1–2 hafta bırakmak, mide boşalmasındaki yavaşlamayı büyük olasılıkla değiştirmez; bıraktıysanız da ekibe söyleyin. 4

Şiddetli bulantı, kusma ya da yiyip içtiklerinizi tutamama varsa ekibe söyleyin; planlı işlemden önce ilacı yazan doktora yönlendirilmeniz önerilir. 3 Kusmanız sürüyor ve sıvı tutamıyorsanız işlem gününü beklemeyin; hemen bir hekime danışın. Hekime ulaşamıyorsanız gecikmeden bir sağlık kuruluşunda değerlendirilin. 15

Size berrak sıvı diyeti verilirse, işlemden önceki gün boyunca katı yiyecek yenmez. 10 Berrak sıvı, içinde parçacık olmayan ve içi genellikle görülebilen sıvıdır: su, sütsüz çay ya da kahve, berrak elma suyu gibi. 10 Sütlü içecekler ve posalı meyve suları bu gruba girmez; telveli Türk kahvesi de parçacık içerdiği için uymaz. 10 Sıvı diyeti, su ve açlık saatleri için kendi ekibinizin talimatına uyun; bu tür yazılı bilgiler anestezistinizin verdiği bilginin yerini tutmaz. 10 Talimata uyamadıysanız hastaneye en kısa sürede haber verip açlığa ne zaman başladığınızı söyleyin; işleminizin yine de yapılabilme olasılığı var. 10

Diyabet ve SGLT2 ilaçları

Diyabetiniz varsa (özellikle insülin kullanıyorsanız) ya da kolonoskopi için bağırsak hazırlığı yapıyorsanız, talimatı doktorunuzdan isteyin. 10 İnsülininizi doktorunuza danışmadan kesmeyin ya da hızla azaltmayın: GLP-1 ilacıyla birlikte kullanılan insülin hızla azaltılınca ya da kesilince ketoasidoz (kanda asit birikmesi) bildirilmiştir. 11 Semaglutid, özellikle başka diyabet ilaçlarıyla birlikte, kan şekerini düşürebilir; açlıkta ne yapacağınızı doktorunuzdan önceden öğrenin. 8

SGLT2 inhibitörleri GLP-1 ilaçlarından ayrı bir gruptur; aşağıdaki bırakma ve yeniden başlama önerileri yalnız bu grup içindir. 2 Dapagliflozin, empagliflozin ve kanagliflozin bu gruptandır. 12 İngiltere uzlaşı metni, planlı ameliyatta bu ilaçların işlemden önceki gün ve işlem günü alınmamasını öneriyor; endoskopi ve acil ameliyatta bu daha az geçerli olabilir. 2 Ne zaman bırakılacağı konusunda öneriler farklı; zamanlamayı doktorunuzdan ve işlem ekibinizden öğrenin. 2 Ameliyat öncesi çok düşük kalorili diyete başlayan diyabetlilerde ise SGLT2 ilacı diyetin başında bırakılmalı ve diyabet tedavisi gerekirse ayarlanmalı; bu planı diyetten önce doktorunuzla yapın. 2 Bu ilaçlarda asıl kaygı, kan şekeri normalken bile gelişebilen ketoasidozdur; aynı gün taburcu olanlarda ilaca, normal yiyip içmeye başlayınca (genellikle 24–48 saat sonra) yeniden başlanması önerilir. 2

Ketoasidoz yalnız SGLT2 kullananlarda değil, diyabeti olan kişilerde de görülebilen ciddi bir durumdur; ameliyat da nedenleri arasındadır. 13 Belirtileri arasında susama, sık idrara çıkma, bulantı ya da kusma, karın ağrısı, normalden derin nefes alma, meyve gibi kokan nefes, uyku hâli ve kafa karışıklığı vardır. 13 Böyle belirtileriniz varsa ve keton düzeyinizi bilmiyorsanız ya da diyabet tanınız yoksa, 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. 13 Acile kendiniz araç kullanarak gitmeyin; birinden sizi götürmesini isteyin ya da ambulans çağırın. 13

SGLT2 ilacı kullanıyorsanız idrar keton testi kan testinden daha az güvenilir olabilir. 14 SGLT2 ilacı kullanıyorsanız bulantı ya da kusma, karın ağrısı, hızlı ve derin nefes, uyku hâli, nefeste tatlı koku ya da ağızda tatlı veya metalik tat olursa, kan şekeriniz çok yüksek olmasa ya da idrar testiniz normal çıksa bile hemen tıbbi yardım alın. 12, 14

Hâlâ belirsiz olanlar

Kanıt sınırlı: Avustralya ve Yeni Zelanda rehberi, önerilerinin vaka bildirimlerine ve geriye dönük verilere dayandığını, ilacı sürdürmenin yarar-risk dengesinin belirsiz kaldığını yazıyor. 4 Mide-bağırsak yakınmanızın olmaması da midenizin boşaldığını güvenilir biçimde göstermez. 4

Birleşik Krallık'ta yapılan ve 2026'da yayımlanan bir çalışma, anestezist gözetiminde işlem geçiren 47.039 erişkini izledi. 9 Aspirasyon ya da mide içeriğinin ağza gelmesi, ilacı kullananların yüzde 1,41'inde (71 kişide 1), kullanmayanların yüzde 0,12'sinde görüldü. 9 Kişisel riskiniz ise ilaca, size ve işleme göre ayrıca değerlendirilmelidir. 2

Bu yazı genel bilgi içindir ve muayenenin yerini tutmaz.

Kaynaklar

  1. Kindel TL, Wang AY, Wadhwa A, ve ark. Multi-society clinical practice guidance for the safe use of glucagon-like peptide-1 receptor agonists in the perioperative period. Surgical Endoscopy. 2025;39(1):180-183 (çevrimiçi 29 Ekim 2024; aynı metin Surgery for Obesity and Related Diseases ve Clinical Gastroenterology and Hepatology dergilerinde de yayımlandı).
  2. El-Boghdadly K, Dhesi J, Fabb P, ve ark. Elective peri-operative management of adults taking glucagon-like peptide-1 receptor agonists, glucose-dependent insulinotropic peptide agonists and sodium-glucose cotransporter-2 inhibitors: a multidisciplinary consensus statement. Anaesthesia. 2025;80(4):412-424.
  3. Oprea AD, Ostapenko LJ, Sweitzer B, ve ark. Perioperative management of patients taking glucagon-like peptide 1 receptor agonists: Society for Perioperative Assessment and Quality Improvement (SPAQI) multidisciplinary consensus statement. British Journal of Anaesthesia. 2025;135(1):48-78.
  4. Hocking SL, Scott DA, Remedios ML, ve ark. 2025 ADS/ANZCA/GESA/NACOS clinical practice recommendations on the peri-procedural use of GLP-1/GIP receptor agonists. Anaesthesia and Intensive Care. 2025;53(5):300-306.
  5. Australian and New Zealand College of Anaesthetists (ANZCA). GLP-1 receptor agonists - clinical practice recommendations (sayfa ve sık sorulan sorular). Erişim: 5 Ekim 2026.
  6. Joshi GP, Abdelmalak BB, Weigel WA, ve ark. American Society of Anesthesiologists Consensus-Based Guidance on Preoperative Management of Patients (Adults and Children) on Glucagon-Like Peptide-1 (GLP-1) Receptor Agonists. American Society of Anesthesiologists, 29 Haziran 2023 (sayfada Ekim 2024 güncelleme notu var).
  7. European Medicines Agency, PRAC. PRAC recommendations on signals adopted at the 8-11 July 2024 PRAC meeting (EMA/PRAC/312286/2024), bölüm 1.4. EMA, 2024.
  8. NHS (İngiltere). Semaglutide: a medicine to manage type 2 diabetes or treat obesity. Son gözden geçirme: 15 Mayıs 2026.
  9. Potter TE, Cronin JN, Kua J, ve ark. (GLIMPSE). Peri-operative glucagon-like peptide-1 receptor agonist use and outcomes: a national prospective multicentre cohort study. Anaesthesia. 2026 (çevrimiçi 16 Eylül 2026; yalnızca özet).
  10. Australian and New Zealand College of Anaesthetists (ANZCA). Preparing for your medical procedure when taking some diabetes and/or weight loss medications (hasta bilgi formu, V5, Haziran 2025). Erişim: 5 Ekim 2026.
  11. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA). GLP-1 medicines for weight loss and diabetes: what you need to know (hasta rehberi). GOV.UK, ilk yayın 5 Haziran 2025, güncelleme 5 Şubat 2026. Erişim: 5 Ekim 2026.
  12. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA). SGLT2 inhibitors: updated advice on the risk of diabetic ketoacidosis. Drug Safety Update, cilt 9, sayı 9, 18 Nisan 2016. Erişim: 5 Ekim 2026.
  13. NHS (İngiltere). Diabetic ketoacidosis. Son gözden geçirme: 8 Haziran 2023 (bir sonraki gözden geçirme tarihi 8 Haziran 2026 idi, geçmiş). Erişim: 5 Ekim 2026.
  14. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA). SGLT2 inhibitors: monitor ketones in blood during treatment interruption for surgical procedures or acute serious medical illness. Drug Safety Update, 18 Mart 2020. Erişim: 6 Ekim 2026.
  15. NHS (İngiltere). Diarrhoea and vomiting. Son gözden geçirme: 21 Aralık 2023 (bir sonraki gözden geçirme: 21 Aralık 2026). Sayfa İngiltere'deki hizmetlere göre yazılmıştır. Erişim: 6 Ekim 2026.

Randevu için geri aranmak istiyorum · İletişim