Karın fıtığı nedir, hangi türleri vardır?
Karın içindeki yağ dokusu veya organlar, karın duvarındaki bir açıklıktan dışarı itildiğinde fıtık oluşur[5, 9]. Yerine göre adları değişir[5, 9, 10]:
- Göbek fıtığı, göbekte oluşur; ayrıntıları kendi sayfasında anlatılır[5, 11].
- Göbek üstü fıtık (epigastrik fıtık), göbek ile göğüs kemiği arasındaki orta çizgide bulunur[4, 9].
- Kesi yeri fıtığı (ameliyat yeri fıtığı), eski karın ameliyatı izinin altında gelişir[5, 9].
- Spigel fıtığı karnın yan tarafında; lomber fıtık ise karın duvarının bel tarafındaki arka yan bölümünde gelişir[5, 7, 8].
- Stoma çevresi fıtığı, bağırsak veya idrar yolu için karın duvarında açılmış çıkışın çevresindedir[10].
Karın kaslarının orta hatta birbirinden uzaklaşması (rektus diastazı), gerçek bir fıtık değildir[6].
Kesi yeri fıtığı neden olur, ne zaman ortaya çıkar?
Kesi yeri fıtığı, karın ameliyatlarından sonra sık görülen bir sorundur[2]. Avrupa Fıtık Derneği, yüksek vücut kitle indeksi (boya göre fazla kilo), sigara, diyabet ve ameliyat yarası enfeksiyonunu risk etkenleri arasında sayar[1]. Orta hattan yapılan kesi, orta hat dışındaki kesiye göre daha yüksek risk taşır; kesinin kapatılma yöntemi de riski etkiler[1]. Amerikan Cerrahlar Koleji'nin hasta bilgisinde, karın ameliyatlarından sonra kesi yeri fıtığı oranı %5–17 olarak verilir; çoğu ilk beş yılda ortaya çıkar[9]. Bu aralık, her ameliyat veya her kişi için aynı olasılık anlamına gelmez[1, 9].
Karın fıtığı belirtileri nelerdir, nasıl anlaşılır?
En belirgin bulgu şişliktir; öksürme veya ıkınmayla belirginleşebilir ve ağrı ya da basınç hissi eşlik edebilir[9]. Spigel fıtığı ise bazen elle fark edilen bir şişlik olmadan da yakınma yapabilir[7]. Göbek üstü fıtıkta şişlik ayakta daha görünür olup yatınca küçülebilir[5]. Kesi yeri fıtığından şüpheleniliyor ve muayene tanıyı netleştirmiyorsa görüntüleme önerilir; bilgisayarlı tomografi en duyarlı incelemedir[1]. Ameliyat düşünülüyorsa kesi yeri fıtığının planlamasında tomografi veya manyetik rezonans kullanılabilir[1]. Göbek üstü fıtık çoğunlukla muayeneyle tanınır; kuşku varsa ultrason veya tomografi gerekebilir[4, 5].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Ayaktayken
- 2 Uzanınca
- 3 Karın duvarındaki açıklık
- 4 Dışarı itilen yağ dokusu
- 5 Kas kılıflarının ortada birleştiği sert tabaka
- 6 Karın zarı (periton)
- 7 Geri kayan yağ dokusu
Çizimin açıklaması
Karın duvarının yandan kesiti: deri solda, karın içi sağdadır. Ayaktayken karın içindeki doku açıklıktan dışarı itilir ve şişlik belirginleşir; uzanınca geri kayabilir, şişlik küçülür ya da kaybolur. Şişlik kaybolsa da açıklık onarılmış olmaz; fıtığı düzeltmenin yolu ameliyattır.[5, 9]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Bu site için hazırlanmıştır.
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Fıtık kesesi (saccus herniae)
- 2 Dışarı itilen ince bağırsak (intestinum tenue)
- 3 Karın duvarındaki açıklık
- 4 İçeri geri gidebilir
- 5 Kas kılıflarının ortada birleştiği sert tabaka (linea alba)
- 6 Eski ameliyat izi
Çizimin açıklaması
Fıtığın içinde bağırsak da bulunabilir. Uzandığınızda ya da elle hafifçe bastırınca küçülüyorsa fıtık geri gidebiliyor demektir.[9]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Bu site için hazırlanmıştır.
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Fıtık kesesi (saccus herniae)
- 2 Karın içindeki yağ örtüsü (omentum majus)
- 3 Karın duvarındaki açıklık
- 4 Deri altı yağ dokusu
- 5 Kas kılıflarının ortada birleştiği sert tabaka (linea alba)
- 6 Eski ameliyat izi
Çizimin açıklaması
Fıtığın içinde bağırsak yerine yağ dokusu da bulunabilir. Çizimde bu yağ, karın içindeki yağ örtüsünün (omentum) kesenin içine itilen bir bölümüdür.[15, 16]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Bu site için hazırlanmıştır.
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Fıtık kesesi (saccus herniae)
- 2 Fıtık içinde sıkışmış ince bağırsak (intestinum tenue)
- 3 Karın duvarındaki açıklık
- 4 Geri gidemez
- 5 Kas kılıflarının ortada birleştiği sert tabaka (linea alba)
- 6 Eski ameliyat izi
İçindekiler kesede sıkışıp karın içine geri gidemezse fıtık sıkışmıştır (inkarserasyon). Açıklığın dar olması ya da içindekilerin keseye yapışması buna yol açabilir; bağırsak tıkanması da eklenebilir. Ani, keskin karın ağrısı ve kusma bunu gösterebilir; bu belirtiler olursa “Ne zaman acil?” bölümündeki talimatı izleyin.[9, 16]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Bu site için hazırlanmıştır.
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Fıtık kesesi (saccus herniae)
- 2 Kanlanması bozulmuş ince bağırsak (intestinum tenue)
- 3 Karın duvarındaki açıklık
- 4 Geri gidemez
- 5 Kas kılıflarının ortada birleştiği sert tabaka (linea alba)
- 6 Eski ameliyat izi
Fıtığın içindekilerin kanlanması bozulursa buna boğulma (strangülasyon) denir. Fıtığınız varken keskin karın ağrısı ile kusma birlikte olursa bağırsak fıtıkta sıkışıp kanlanması bozulmuş olabilir; bu cerrahi bir acildir ve hemen tedavi gerekir. Çizimde kanlanması bozulan bağırsak koyu renkle gösterilmiştir.[9, 16]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Bu site için hazırlanmıştır.
Karın fıtığı korse ile geçer mi, ameliyat gerekir mi?
Yetişkinde korse rahatlık sağlayabilir, fakat açıklığı onarmaz; fıtığı düzeltmenin yolu ameliyattır[9]. Avrupa Fıtık Derneği'ne göre elle içeri itilebilen orta hat kesi yeri fıtığında fıtığın boğulması (sıkışan dokunun kanlanmasının bozulması) ya da bağırsak tıkanması riski ilk yılda %1, beş yılda %2,5'tir[1]. Bu oranlar yalnız bu fıtık türü için bildirilmiştir[1]. Spigel fıtığında sıkışma riski nedeniyle, yakınma olmasa bile planlı onarım önerilir[7]. Kendiliğinden gelişen lomber fıtıkta da planlı onarımın olabildiğince erken yapılması önerilir[8]. Orta hat kesi yeri fıtığında, sağlık durumunuz ameliyata uygunsa ve yakınmalarınız yaşam kalitenizi bozuyorsa, ameliyat ve izlemin yararları ile risklerini cerrahınızla görüşerek onarımı değerlendirin[1]. Ameliyatın fıtığın yinelemesi, enfeksiyon, iç organ yaralanması ve süren ağrı gibi riskleri vardır[9]. Yakınmasız göbek üstü fıtıkta izlem düşünülebilir; yakınma yapan fıtık için Romence EHS/AHS uyarlaması onarımı önerir[3, 4]. İzlem sırasında fıtık büyür veya ağrılı hâle gelirse hekim görüşü almanız yerinde olur[5].
Karın fıtığı ameliyatına nasıl hazırlanılır?
Planlı kesi yeri fıtığı ameliyatından önce kilo fazlalığı varsa hedefli kilo verme, diyabetin iyi kontrolü ve sigarayı bırakma önerilir[1]. Yakınma yapan bir kesi yeri fıtığınız varsa, planlı bir programa rağmen kilo veremediyseniz ve ameliyat teknik olarak mümkünse, ameliyatı daha fazla ertelemenin yararını ve zararını cerrahınızla konuşun[1]. Kan sulandırıcılar dahil kullandığınız bütün ilaçları ve anesteziyle ilgili geçmiş sorunlarınızı ameliyat ekibine bildirin; bir ilacın ameliyattan önce bırakılıp bırakılmayacağına ekibinizle birlikte karar verin[5, 9]. Yaşınız da sağlık durumunuz, fıtığın özellikleri ve anestezi riskiyle birlikte yöntem seçiminde dikkate alınır[9].
Karın fıtığı ameliyatı nasıl yapılır?
Açık ameliyatta fıtık yakınından kesi yapılır, dışarı çıkan doku içeri alınır ve açıklık dikişle ya da cerrahi yama kullanılarak onarılır[9]. Kapalı (laparoskopik) ve robot yardımlı yöntemlerde aletler küçük kesilerden yerleştirilir[9]. EHS, kılavuzunun kapsadığı erişkin orta hat kesi yeri fıtıklarında (ilk kez gelişmiş, açıklığı 10 cm'yi aşmayan ve ileri tekniklere gerek kalmadan kapatılabilen fıtıklar) yama ile onarımı önerir; açık, kapalı veya robot yardımlı yol hastaya, fıtığa ve cerrahın deneyimine göre seçilir[1]. Göbek üstü fıtıkta yama yinelemeyi azaltır; 1 cm'den küçük açıklıkta dikişle onarım, hasta tercihiyle birlikte düşünülebilir[3, 4]. Anestezi türü ameliyat ekibiyle birlikte belirlenir; açık göbek üstü onarımda lokal anestezi (yalnız ameliyat bölgesinin uyuşturulması) de değerlendirilebilir[4, 9]. Küçük onarımdan sonra 24 saat içinde eve gidilebilir; karmaşık onarımlarda yatış uzayabilir[9].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Dikişle onarım
- 2 Yama ile onarım
- 3 Dikiş
- 4 Düz yama (mesh)
- 5 Karın ön duvarının uzun kası (rektus)
- 6 Kas kılıflarının ortada birleştiği sert tabaka
- 7 Karın zarı (periton)
- 8 Deri altı yağ dokusu
Çizimin açıklaması
Orta hat kesi yeri fıtığının açık onarımı, karın ön duvarının göbek üstünden enine kesitinde; iki çizimde de vücudun önü yukarıda, karın içi aşağıdadır. Üstte açıklık yalnız dikişle kapatılmış; altta aynı dikişe ek olarak düz bir yama, uzun karın kaslarının arkasına yerleştirilmiş. Avrupa Fıtık Derneği, kılavuzunun kapsadığı orta hat kesi yeri fıtıklarında yama ile onarımı ve yamanın kasların arkasındaki katmana konmasını önerir.[1, 9]
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Bu site için hazırlanmıştır.
Ameliyattan sonra iyileşme nasıl olur, hangi belirtilere dikkat edilmeli?
Ağrı ve hareket kısıtlılığı kişiden kişiye değişir; etkinliği rahat ettiğiniz ölçüde artırın[1, 9]. EHS, kapsadığı orta hat kesi yeri fıtığı onarımından sonra ağır kaldırma ve ıkınmalı egzersizden dört hafta kaçınmayı uzman görüşü olarak verir; karmaşık onarımlarda bu süre yetersiz olabilir[1]. Amerikan Cerrahlar Koleji ise en az altı hafta yaklaşık 4,5 kilodan ağır yük kaldırmamayı ve zorlayıcı etkinlikten kaçınmayı önerir[9]. Bu süreler ameliyatınıza göre değişebilir; size verilen cerrahi talimatı izleyin[1, 9]. İşe dönüşünüz yaptığınız işe ve ameliyatın kapsamına göre değişir; size uygun süreyi cerrahınızla konuşun[5, 9]. Yara çevresine dokunmadan önce ve sonra ellerinizi yıkayın, pansuman ve banyo için cerrahınızın talimatını izleyin[1, 9]. Fıtık yıllar sonra da yineleyebilir[9]. Ameliyat sonrasında karın ağrısı aniden başlarsa veya şiddetliyse, gaz da dışkı da çıkaramıyorsanız ya da nefes alamıyorsanız 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin[12]. “Ne zaman acil?” bölümündeki belirtilerden biri varsa oradaki talimatı izleyin. Acil belirti yoksa ama ağrınız artıyor veya geçmiyorsa, karın krampınız varsa, ateşiniz 38 °C'yi aşarsa ya da yüksek ateşle birlikte üşüyüp titriyorsanız, tekrar tekrar kusarsanız, karnınız şişerse, yarada şişlik, kızarıklık, kanama ya da kötü koku olursa veya yaradan gelen akıntı artarsa cerrahınızla iletişime geçin[9]. Ameliyattan sonra üç gün içinde dışkılamadıysanız da cerrahınıza ulaşın[9].
Gebelikte veya stoma çevresinde fıtık olursa ne yapılır?
EHS hasta broşürüne göre gebelikte göbek veya göbek üstü fıtığın planlı onarımı çoğu zaman doğum sonrasına ertelenebilir. Ancak fıtık aniden ağrır, içeri girmez, üstündeki deri kızarıp dokununca acır ya da bulantı veya kusma olursa hemen cerrahi yardım alın; fıtıktaki dokunun kanlanması bozulmuşsa acil ameliyat gerekir[5]. Stoma çevresi fıtığı için EHS'nin 2023 hızlı kılavuzu, yalnız kalıcı uç kolostomi (kalın bağırsağın ucunun karın duvarından dışarı açılması) yapılacak hastalarda fıtığı önlemeyi ele alır; oluşmuş fıtığın tedavisi için öneri vermez[13].
Karın duvarı fıtığına hangi bölüm bakar?
Kesi yeri ve göbek üstü fıtıklarının değerlendirilmesi ve ameliyatı için genel cerrahi bölümüne başvurulur[1, 5]. Yeni bir şişlik fark ettiyseniz ilk muayene için aile hekiminize de görünebilirsiniz[10].
Kaynaklar
16
- Sanders DL, Pawlak MM, Simons MP, Aufenacker T, Balla A, Berger C, ve ark. Midline incisional hernia guidelines: the European Hernia Society. Br J Surg. 2023;110:1732–1768. doi: 10.1093/bjs/znad284. PubMed: 37727928.
- Deerenberg EB, Henriksen NA, Antoniou GA, Antoniou SA, Bramer WM, Fischer JP, ve ark. Updated guideline for closure of abdominal wall incisions from the European and American Hernia Societies. Br J Surg. 2022. doi: 10.1093/bjs/znac302. PubMed: 36026550.
- Henriksen NA, Nazari T, Simons MP, Hope W, Montgomery A. Guidelines for Treatment of Umbilical and Epigastric Hernias From the European and Americas Hernia Societies–A Web-Based Survey on Surgeons’ Opinion. J Abdom Wall Surg. 2022;1:10260. Ek dosya: EHS/AHS göbek ve epigastrik fıtık önerilerinin 2019 konsensüs oylama metni; nihai kılavuz metni değildir. doi: 10.3389/jaws.2022.10260. PubMed: 38314164.
- Avrupa Fıtık Derneği (EHS). Göbek ve epigastrik fıtık kılavuzunun Romence çevirisi ve uyarlaması. Çeviren: Ioana Florea; 2020 kılavuzunu temel alır. Metin: europeanherniasociety.eu.
- Avrupa Fıtık Derneği (EHS). Umbilical and epigastric hernia: information for patients. Şubat 2020. Metin: europeanherniasociety.eu.
- Hernández-Granados P, Henriksen NA, Berrevoet F, Cuccurullo D, López-Cano M, Nienhuijs S, ve ark. European Hernia Society guidelines on management of rectus diastasis. Br J Surg. 2021. doi: 10.1093/bjs/znab128. PubMed: 34595502.
- Hanzalova I, Schäfer M, Demartines N, Clerc D. Spigelian hernia: current approaches to surgical treatment, derleme. Hernia. 2022. doi: 10.1007/s10029-021-02511-8. PubMed: 34665343.
- van Steensel S, Bloemen A, van den Hil LCL, van den Bos J, Kleinrensink GJ, Bouvy ND. Pitfalls and clinical recommendations for the primary lumbar hernia based on a systematic review of the literature. Hernia. 2019. doi: 10.1007/s10029-018-1834-9. PubMed: 30315438.
- American College of Surgeons (ACS). Ventral Hernia Repair: hasta bilgilendirme sayfası. Güncelleme: 2024. Metin: www.facs.org.
- NHS. Hernia: hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 19 Mayıs 2026. Metin: www.nhs.uk.
- NHS. Umbilical hernia: hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 24 Kasım 2025. Metin: www.nhs.uk.
- NHS. Stomach ache: hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 26 Mayıs 2023; sonraki gözden geçirme tarihi (26 Mayıs 2026) geçmiş. Erişim: 22 Ekim 2026. Metin: www.nhs.uk.
- Stabilini C, Muysoms FE, Tzanis AA, Rossi L, Koutsiouroumpa O, Mavridis D, ve ark. EHS parastomal fıtık önleme hızlı kılavuzu. J Abdom Wall Surg. 2023. doi: 10.3389/jaws.2023.11549. PubMed: 38312414.
- NHS. Sudden confusion (delirium): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 28 Mayıs 2024. Metin: www.nhs.uk.
- OpenStax. Anatomy and Physiology 2e. 2022. Bölüm 23.1: Overview of the Digestive System; tam metin erişimi 28 Ekim 2026. Metin: openstax.org.
- Birindelli A, Sartelli M, Di Saverio S, Coccolini F, Ansaloni L, van Ramshorst GH, ve ark. 2017 update of the WSES guidelines for emergency repair of complicated abdominal wall hernias. World J Emerg Surg. 2017;12:37. doi: 10.1186/s13017-017-0149-y. PubMed: 28804507.
Tıbbi gözden geçirme: Op. Dr. Ömer Seyfullah Hasıripi,
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz. Şikâyetiniz için bir hekime başvurun.