Basur nedir?
Makat kanalının iç yüzünde, damarlardan zengin, süngerimsi yastıkçıklar bulunur. Bu yastıkçıklar herkeste vardır ve makatın sızdırmaz biçimde kapanmasına katkıda bulunur[3]. Ikınırken kanla dolarak dışkı, sıvı ve gaz kaçağını önlemeye yardım ederler; makatın kapanma basıncının yaklaşık yüzde 15–20'si bu yastıkçıklardan gelir[4].
Yastıkçıklar büyüyüp yakınmaya yol açtığında hemoroidal hastalıktan, halk arasındaki adıyla basurdan söz edilir[3]. Yakınma yapmayan hemoroidler hastalık sayılmaz ve bunlara girişimsel tedavi uygulanmaması önerilir[3].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 İç basur
- 2 Dış basur
- 3 Dentat çizgi
Çizimin açıklaması
Dentat çizgi iç basuru dış basurdan ayırır: iç basur bu çizginin üstündeki yastıkçıklardan gelişir ve bağırsağın iç zarıyla (mukoza) örtülüdür; dış basur çizginin altında, makat açıklığının kenarında deri altındadır. Yapıları göstermek için makat kanalı açık çizilmiştir; normalde kapalıdır.[5, 19]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Armin Kübelbeck, CC BY 3.0. Kaynak çizimler: Piles Grade 1, Piles Grade 2, Analthrombose 01. Kaynak çizim uyarlandı. "Piles Grade 1", "Piles Grade 2" ve "Analthrombose 01" (Wikimedia Commons) çizimlerinden parçalar birleştirildi, iç basur yastığı yeniden biçimlendirilip iç yüz örtüsü eklendi, bağırsağın iç rengi değiştirildi, dentat çizginin altındaki iç yüz açık renge boyandı; numaralı etiketler eklendi.
Belirtileri nelerdir?
En sık belirti, dışkılama sırasında ya da hemen sonrasında görülen, ağrısız, açık kırmızı bir kanamadır; kan çoğunlukla dışkının üzerinde ya da tuvalet kâğıdında fark edilir[2]. Makatta şişlik, dışarı sarkma, çamaşırı kirleten sızıntı, kaşıntı, ciltte tahriş ve rahatsızlık hissi de görülebilir[2].
Sık tekrarlayan kanama zamanla demir eksikliğine bağlı kansızlığa yol açabilir; nadiren kanama, hastanede tedavi ve kan nakli gerektirecek kadar ağır olabilir[2].
İç basur, özellikle dışarı sarkmıyorsa, çoğunlukla ağrısız kanamayla kendini gösterir. Dış basurda, özellikle içinde pıhtı oluştuğunda, ağrı belirgin olabilir; dışarı sarkan iç basur da ağrı ve rahatsızlık yapabilir[5, 10]. Şiddetli veya sürekli ağrıda makat çatlağı ve apse gibi başka nedenler de araştırılır[2]. Basurun yakınmaları başka makat hastalıklarında da benzer biçimde görülür ve yakınmaların şiddeti her zaman basurun büyüklüğüyle uyumlu değildir[3].
Basurun evreleri
Hekimler iç basuru, dışarı sarkma durumuna göre dört evreye ayırır (Goligher sınıflaması). Evre, tedavinin seçilmesine yol gösterir[1].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 1. evre: dışarı sarkmaz
- 2 2. evre: ıkınırken sarkar, kendiliğinden girer
- 3 3. evre: sarkar, elle geri itilebilir
- 4 4. evre: sürekli dışarıdadır, elle geri itilemez
Çizimin açıklaması
Dört bölüm iç basurun evrelerini karşılaştırır; her evrenin açıklaması numaraların yanında yer alır. Yapıları göstermek için makat kanalı açık çizilmiştir; normalde kapalıdır.[4]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Armin Kübelbeck, CC BY 3.0. Kaynak çizimler: Piles Grade 1, Piles Grade 3, Piles Grade 4. Kaynak çizim uyarlandı. "Piles Grade 1", "Piles Grade 3" ve "Piles Grade 4" (Wikimedia Commons) çizimleri dört bölümde birleştirildi, bağırsağın iç rengi değiştirildi, dentat çizginin altındaki iç yüz açık renge boyandı, oklar ve eldivenli parmak eklendi; numaralı etiketler eklendi.
Makattan kanama ne zaman araştırılmalı?
Kanama basurun en sık belirtisidir, ama kanın rengi ya da miktarı kanamanın nereden geldiğini kesin olarak göstermez. Bu yüzden makattan kanama muayeneyle araştırılmalıdır[3].
Tanı, yakınmaların değerlendirilmesi ve makat muayenesiyle konur[2]. Gerektiğinde kolonoskopi gibi bir endoskopi işlemiyle ya da anoskopla makatın içine bakılarak basur ve başka makat hastalıkları değerlendirilir[1, 5, 13]. Muayene ağrı nedeniyle yapılamıyorsa hekim, anestezi altında değerlendirme planlayabilir[15]. Kolonoskopi, kalın bağırsaktaki başka kanama nedenlerini de araştırır[5, 13]. Alman kılavuzuna göre ise basurun evresi kolonoskopi sırasında güvenilir biçimde belirlenemez[3]; makat kanalındaki bulgular da anoskopiyle kolonoskopiye göre daha doğru saptanır[3, 13].
Kalın bağırsağın kamerayla incelenmesinin (kolonoskopi) kimde gerektiği yaşa, öyküye ve muayene bulgularına göre değişir[3, 5]. İtalyan Kolorektal Cerrahi Derneği, basuru olup makattan kanaması olan her hastada diğer bağırsak hastalıklarını dışlamak için kolonoskopi öneriyor[2]; Amerikan kılavuzu ise bunu seçilmiş hastalar için öneriyor[5].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Turuncu: anoskopinin baktığı makat kanalı
- 2 Mavi bant: kolonoskopinin incelediği alan
- 3 Kör bağırsak (çekum, yeşil)
- 4 Rektum (mor)
Çizimin açıklaması
Mavi bant, kolonoskopinin incelediği alanı gösterir: rektumdan kör bağırsağa (çekum) kadar kalın bağırsak. Turuncu bölüm, anoskopinin baktığı makat kanalıdır; kolonoskop da buradan geçerek girer. Yeşil bölüm çekum, mor bölüm rektumdur. Renkli sınırlar temsilîdir.[5, 18]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Cancer Research UK / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Alet, büyütme penceresi, tümör ve İngilizce yazılar çıkarıldı, ince bağırsak soluklaştırıldı, iki renkli bölge eklendi ve resim kırpıldı; numaralı etiketler eklendi. Çekum ve rektum ayrı renklere boyandı; mavi bandın rektum ile sigmoid kolonun birleştiği yerdeki kesintisi kapatıldı ve bant rektumun bittiği yerde sonlandırıldı. Bu uyarlama da CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.
Aşağıdaki durumlarda kanamanın bağırsak kanseri gibi başka bir nedenden kaynaklanmadığından emin olmak özellikle önemlidir. İtalyan bildirisi bu durumların çoğunda kolonoskopiyi zorunlu sayar[2]; Avrupa kılavuzunun genişletilmiş sürümü de bunların bir bölümünde bağırsak kanserinin dışlanmasına özellikle özen gösterilmesini ister[4]:
- ileri yaş[2]: Alman kılavuzuna göre çalışmaların çoğu, makattan kanaması olanlarda 40 yaşından itibaren bağırsağın endoskopiyle incelenmesini öneriyor[3]; Avrupa kılavuzunun genişletilmiş sürümü 50 yaşın üstüne özellikle dikkat çekiyor[4],
- kendinizde ya da ailenizde bağırsak kanseri öyküsü (Avrupa kılavuzu birinci derece yakınları, yani anne, baba, kardeş ve çocukları anar) ya da sizde daha önce bulunmuş ileri özellikli bir kanser öncüsü polip (ileri adenom)[2, 4],
- iltihabi bağırsak hastalığı öyküsü[2],
- dışkılama alışkanlığında değişiklik[2, 4],
- yakın zamanda belirgin kilo kaybı[2, 4],
- kanın dışkıya karışmış olması[4],
- tahlilde demir eksikliğine bağlı kansızlık ya da dışkıda gizli kan testinin pozitif çıkması[2],
- muayenede makat çevresinde başka bir olağandışı bulgu olması[4].
Basuru olan kişilerde bağırsak kanseri riski genel topluma göre daha yüksek değildir[3]. Ama kanamanın basurdan mı, başka bir nedenden mi kaynaklandığını ancak muayene ve gerektiğinde kolonoskopi gösterebilir[3]. Evde uyguladığınız önlemlere karşın yakınmalarınız kötüleşir ya da düzelmezse, basur sık sık tekrarlarsa ya da makat çevresinde size olağan gelmeyen bir değişiklik fark ederseniz bir hekime görünün[6].
Basura hangi bölüm bakar?
Basura genel cerrahi bölümü bakar. İlk değerlendirmeyi aile hekiminiz veya iş yeri hekiminiz yapabilir ve gerektiğinde sizi uygun uzmana yönlendirebilir. Gastroenteroloji bölümü de basurun değerlendirilmesi ve bazı tedavileriyle ilgilenir[14].
Evde neler yapılabilir?
Basurun her evresinde tedavinin ilk adımı, yaşam tarzı önlemleri ve temel tedavidir[1]. Bu önlemler yakınmaları hafifletmeyi amaçlar; büyümüş yastıkçıkları eski hâline getirmez[2].
- Lif: Besinlerle ya da takviyeyle her gün lif almak kanama riskini ve yakınmaların sürmesi riskini azaltır; dışarı sarkma, ağrı ve kaşıntıda yararı daha sınırlıdır[5]. Günlük lif ihtiyacı enerji alımına göre değişir: her 1000 kalori için yaklaşık 14 gram lif önerilir. Örneğin 2000 kalorilik beslenmede bu yaklaşık 28 gramdır. Sebze, meyve, baklagil ve tam tahıllar lif kaynaklarıdır; gerekirse hekim veya diyetisyeniniz lif takviyesi önerebilir[11].
- Su ve hareket: Yeterli sıvı, lifin dışkıyı yumuşatmasına yardımcı olur. AGA hasta bilgilendirmesi günde 6–8 bardak sıvı önerir; ancak günlük miktar sağlık durumunuza, hareketinize ve hava koşullarına göre değişir. Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlamanız varsa hekiminizin önerisine uyun[11, 10]. Düzenli yürüyüş gibi hareketleri günlük yaşamınıza katın. Genel yetişkin sağlığı için haftada 150–300 dakika orta şiddette hareket önerilir; bu, hemoroide özel bir tedavi dozu değildir[12].
- Tuvalet alışkanlığı: Dışkılama isteğini ertelemeyin. Ikınmaktan ve tuvalette uzun süre oturmaktan kaçının; işi bitince kalkın[5, 10]. AGA hasta bilgilendirmesi tuvalette beş dakikadan uzun oturmamayı önerir[10].
- Krem ve fitiller: Yakınmaları geçici olarak rahatlatabilir; uzun süreli kullanımın yararı gösterilmemiştir ve ciltte tepkiye yol açabilir[2]. Basuru tedavi etmez, yalnız yakınmaları hafifletir[3].
- Damar güçlendirici olarak bilinen ilaçlar: Yakınmaları azaltmaya katkıda bulunabilir; ancak araştırmaların kalitesi sınırlı olduğu için gerçek etkileri tartışmalıdır[1, 2]. İlaç kullanmadan önce hekiminize danışın.
- Ilık oturma banyosu: Geleneksel ve sık önerilen bir yöntemdir; ancak basur ağrısındaki yerini belirleyen, hastaların rastgele gruplara ayrıldığı karşılaştırmalı çalışmalar eksiktir[2].
Küçük girişimlerle tedavi
Temel tedaviyle yakınmalar yeterince azalmazsa, ameliyattan önce daha az girişimsel işlemler düşünülür: lastik bağlama, skleroterapi ve kızılötesi ışıkla tedavi[1].
Lastik bağlama (band ligasyon)
Basur yastıkçığının kökü küçük bir lastik halkayla bağlanır; bağlanan doku zamanla kuruyup düşer[2]. 1. ve 2. evrede, ayrıca seçilmiş 3. evre hastalarda kullanılır ve gerekirse tekrarlanabilir[5]. Küçük girişimler arasında en etkili seçenek olarak kabul edilir[5].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Basurun kökünü sıkan lastik halka
- 2 Lastikle bağlanan iç basur dokusu
Çizimin açıklaması
Lastik halka, dentat çizginin üstünde iç basurun kökünü sıkar; kanlanması kesilen bölüm zamanla düşer. Çizimde halkayla bağlanan doku, bağırsak duvarına dar bir boyunla bağlı görünür; dentat çizgi gösterilmemiştir. Çizim yalnızca halkanın yerleştirildiği aşamayı gösterir; makat kanalı içi görülebilsin diye açık gösterilmiştir.[5]
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Scientific Animations (2018), CC BY-SA 4.0. Özgün kaynak görseli korundu; Türkçe numaralı açıklamalar eklendi.
En sık yan etkileri ağrı ve kanamadır[3]. İşlem sonrasında az miktarda kanama olabilir[7]. Daha belirgin kanama ise çoğunlukla işlemden 10 ila 14 gün sonra, bağlanan doku düşerken ortaya çıkabilir[5, 7]; kan sulandırıcı ya da pıhtılaşmayı önleyen bir ilaç kullananlarda bu risk daha yüksektir[2, 3]. Bağlamadan hemen sonra dayanılmaz bir ağrı olursa hemen hekiminize haber verin: lastik fazla aşağıya takılmış olabilir ve çıkarılması gerekebilir[3, 4]. Çok nadir de olsa ağır kanama, makat çevresinde ve pelviste (karnın alt kısmındaki, makat ve idrar yollarının bulunduğu bölgede) gelişip hızla ağırlaşabilen ağır enfeksiyon (sepsis) ve çok istisnai olarak ölüm gibi ciddi komplikasyonlar bildirilmiştir[2, 3].
Skleroterapi
Basur dokusuna iğneyle damar sertleştirici bir ilaç verilir. Avrupa ve Alman kılavuzları 1.–2. evrede kullanılabileceğini belirtir[1, 3]; İtalyan bildirisi 3. evreyi de kapsar[2]. Alman kılavuzuna göre iğne, ağrı duyusu olmayan bir bölgeye yapılır[3]; yine de bir çalışmada hastaların büyük bölümü iğne sırasında ağrı hissettiğini bildirmiştir[2].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 İç basur yastıkçığı
- 2 Enjeksiyon iğnesi
- 3 Endoskopun ucundaki kap
Çizimin açıklaması
Kap destekli endoskopik skleroterapi örneği: endoskopun ucundaki kap, iç basur bölgesinin görülmesini kolaylaştırır. Sertleştirici madde (sklerozan), iğneyle mukozanın altındaki dokuya verilir; bağ dokusu oluşumu ve dokunun sabitlenmesi hedeflenir. Soldaki ve ortadaki şemalar uzun ve kısa iğneyle uygulamayı, sağdaki fotoğraf bu iğneleri gösterir. Kaynak bir araştırma protokolüdür; bu çizimden bir iğnenin diğerinden daha iyi olduğu sonucu çıkarılamaz.[5, 22]
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Xia Wu ve ark. (2020), Şekil 3, CC BY 4.0. Kaynak çizimler: Özgün Şekil 3. Özgün görsel korundu; Türkçe HTML pinleri ve açıklamalar eklendi.
Kızılötesi ışıkla tedavi (infrared koagülasyon)
Özellikle kanayan 1. evre basurda bir seçenek olarak kullanılabilir[1]. Kızılötesi ışığın oluşturduğu ısıyla doku küçültülür; bu işlem, lazerle yapılan tedavilerden farklıdır[5, 16].
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Kızılötesi uygulama ucu
- 2 İç basur
- 3 Dentat çizgi (makat kanalı içindeki doğal sınır)
- 4 İyileşme izi
- 5 Küçülmüş iç basur
Çizimin açıklaması
Solda uygulama ucu iç basurun hemen üstüne temas eder; turuncu alan ısı etkisini simgeler. Sağda aynı bölgenin bir süre sonraki temsilî görünümü yer alır: doku küçülmüş, soluk bir iyileşme izi kalmıştır. Temas ve iz dentat çizginin üstündedir. Aletin yalnızca uç kısmı çizilmiştir; işlemde kullanılan diğer aletler gösterilmemiştir. Tek temas noktası örnektir; uç komşu alanlara da taşınır. Çizim şematiktir, ölçekli değildir. Kanal görünürlük için açık çizilmiştir; normalde kapalıdır.[3, 5, 23]
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Armin Kübelbeck, CC BY 3.0. Kaynak çizimler: Piles Grade 1. Kaynak çizim uyarlandı. Renkler düzenlendi, kesit kırpıldı ve iki panel oluşturuldu. Kavisli kızılötesi uygulama ucu ve ısı etkisini simgeleyen küçük alan eklendi. İkinci panelde küçülmüş iç basur dokusu ve yüzeyde soluk iyileşme izi gösterildi. Armin Kübelbeck’in “Piles Grade 1” çiziminden, CC BY 3.0 lisansı kapsamında uyarlanmıştır.
Bu işlemler sırasında ya da sonrasında ağrı olabilir[2, 3]; Alman kılavuzu, lastik bağlamada ağrı ve kanama olasılığının işlemden önce konuşulmasını ister[3]. Kan sulandırıcı ya da pıhtılaşmayı önleyen bir ilaç kullanıyorsanız bunu hekiminize mutlaka söyleyin: işlemden önce ilaca ara verilip verilmeyeceği, verilecekse nasıl verileceği ulusal önerilere göre planlanır[1]; bazı işlemler ilaca ara vermeden de yapılabilir[2, 3]. İlacı kendi kendinize bırakmayın. İltihabi bağırsak hastalığı, pelvise (karnın alt kısmındaki organların bulunduğu bölgeye) ışın tedavisi, bağışıklığı baskılayan bir hastalık ya da ilaç, kanama bozukluğu, şeker hastalığı ve gebelik de işlemden önce hekiminize söylemeniz gereken durumlardır[1, 2].
Ameliyat ne zaman gerekir?
Ameliyat, özellikle ileri evrede veya diğer tedaviler yeterli sonuç vermediğinde gündeme gelir. Evre tek başına karar verdirmez: erken evrede de seçilmiş hastalarda, önceki tedavilere yanıt alınamıyorsa veya bu tedaviler uygun değilse ameliyat düşünülebilir[5, 13]. İç ve dış basurun birlikte bulunması, yakınmaların ağırlığı, hastanın tercihi ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir[1, 5].
Başlıca yöntemler
- Basur dokusunun çıkarılması (hemoroidektomi): 2020 İtalyan uzlaşı bildirisi, yakınmaya yol açan 3. ve 4. evre basurda ameliyat gerektiğinde bu klasik yöntemi ilk tercih olarak önerir[2]. Yara açık bırakılabilir (Milligan–Morgan) veya dikişle kapatılabilir (Ferguson); bu yüzden hemoroidektomilerin tümü “açık ameliyat” değildir[5]. İlk günlerde diğer yöntemlere göre daha fazla ağrıya yol açar[2, 3].
- Stapler yöntemi: Klasik ameliyata göre ağrı daha az, hastanede kalış daha kısadır ve işe daha erken dönülür; buna karşılık basurun tekrarlaması ve yeniden ameliyat gerekmesi daha sıktır[2]. Alman kılavuzu 4. evrede bu yöntemin kullanılmamasını önerir[3].
- Basur atardamarlarının bağlanması (HAL ya da THD), gerekirse sarkan dokunun yukarı asılmasıyla: HAL, İngilizce Hemorrhoidal Artery Ligation (hemoroid atardamarlarının bağlanması); THD ise Transanal Hemorrhoidal Dearterialization (makattan girilerek basuru besleyen atardamar akımının azaltılması) anlamına gelir[5, 17]. 2. ve 3. evrede bir seçenek olarak kabul edilir[1, 2]. Klasik ameliyata göre ağrı daha az olabilir; ancak tekrarlama daha sık görülebilir[2, 5]. Alman kılavuzu, Doppler cihazı eşliğinde atardamar bağlamanın (DGHAL) 3. ve 4. evrede, klasik ameliyatlara göre tekrarlama oranı daha yüksek olduğu için kullanılmamasını önerir[3].
- Lazer ve radyofrekans gibi daha yeni yöntemler: Avrupa kılavuzu bu yöntemlerin kullanılabileceğini, ancak kanıtın düşük düzeyde olduğunu belirtir[1]; Alman kılavuzu lazer yöntemleri için bir öneride bulunmaz[3]. Lazerle yapılan yöntemler birbirinden farklıdır ve sonuçları da farklı bildirilmiştir[2, 3]. Lazerin basur yastıkçığının içine uygulandığı yöntemde (lazer hemoroidoplasti), karşılaştırmalı çalışmalarda açık klasik ameliyata göre ağrının daha az olduğu bildirilmiştir; bu yöntemle yapılmış tek bir çalışmada ise ortalama 5,4 yıllık izlemde basur, 2. evredeki hastaların yüzde 39'unda, 3. evredekilerin yüzde 33'ünde tekrarlamıştır[2]. 2024'te yayımlanan lazer hemoroidoplasti uzlaşısı, semptomatik 2. ve 3. evreyi bu yöntemin tek başına uygulanması için temel hasta grubu olarak tanımlar. Uzlaşı önerileri, lazerin her hastada diğer yöntemlerden üstün olduğu anlamına gelmez; tekrarlama ve ek işlem gereksinimi önceden konuşulmalıdır[16].
Hiçbir yöntem her hasta için en iyisi değildir. Yöntemleri karşılaştıran yüksek kaliteli çalışmalar azdır ve çalışmaların sonuçları birbiriyle tam olarak karşılaştırılamaz[1, 3]. Her yöntemden sonra basur tekrarlayabilir[2, 3].
Lazer hemoroidoplasti şeması
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
- 1 Lazer lifinin giriş yolu
- 2 Mukozanın altında ilerleyen lazer lifi
- 3 İç basur yastıkçığı
- 4 Dentat çizgi
Çizimin açıklaması
Lazer hemoroidoplasti (LHP) şeması: ince lif, makat kenarındaki küçük girişten iç basur yastıkçığının içindeki, mukozanın altında bulunan alana ilerletilir. Lazer enerjisi bu alana uygulanır; dokunun küçülmesi ve zamanla bağ dokusu oluşması hedeflenir. Kaynak çizimdeki A, B ve C aynı lifin farklı uygulama konumlarıdır: A dentat çizginin üstünde, B ve C basur yastıkçığının üst ve alt bölümündedir; aynı anda kullanılan üç ayrı lif değildir. Yapıları göstermek için makat kanalı açık çizilmiştir; normalde kapalıdır.[13, 16, 21]
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Peter C. Ambe (2026), Şekil 3, CC BY 4.0. Kaynak çizimler: Ambe 2026 Şekil 3, bu şeklin alındığı LHP önerileri (Ambe ve ark., 2025). Özgün görsel korundu; Türkçe HTML pinleri ve açıklamalar eklendi.
THD ve mukopeksi şeması
- 1 İç basur yastıkçığı
- 2 Doppler ile saptanan bağlama yeri (marker point)
- 3 Mukozayı yukarı asan dikiş şeması
- 4 Dentat çizgi (Dentate Line)
Çizimin açıklaması
THD şeması: Doppler ile basuru besleyen atardamarın yeri bulunur ve damar dikişle bağlanır. Sarkma varsa mukozayı yukarı asan dikiş dizisi (mukopeksi) eklenebilir; sağ üstteki küçük şema bu dikiş dizisini gösterir. THD’de mukopeksi dikişi iç basur yastıkçığının üst ucunda durdurulur; yastıkçık bu dikişin içine alınmaz. Sağ üstteki küçük sarı numaralar, kaynak şemada Z biçimli sabitleme dikişinin ve onu izleyen mukopeksi dikişinin geçiş sırasını gösterir; açıklamadaki 1–4 numaralarından ayrıdır. Çizimdeki İngilizce terimler: Anorectal Junction, rektumun makat kanalına geçtiği yer; MAX Doppler Signal, en güçlü Doppler sesi; Fixation Z point, Z dikişiyle sabitleme noktası; Mucopexy Ending, mukopeksinin bitişi. Kaynak çizimdeki uzaklıklar bu tekniğin şemasına aittir; her hasta için sabit ameliyat ölçüsü değildir.[5, 17]
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Carlo Ratto (2014), Şekil 5, CC BY 2.0. Kaynak çizimler: Özgün Şekil 5. Özgün görsel korundu; Türkçe HTML pinleri ve açıklamalar eklendi.
Kapalı hemoroidektomi şeması
- 1 A: Basur dokusunun çıkarılması
- 2 B: Çıkarma sonrası yara
- 3 C: Yaranın dikişle kapatılması
Çizimin açıklaması
Kapalı hemoroidektominin aşamaları: A’da basur dokusu çıkarılır, B’de çıkarma sonrası yara, C’de yaranın dikişle kapatılması görülür. Bu çizim Ferguson yöntemini gösterir. Açık hemoroidektomide (Milligan–Morgan) yara dikişle kapatılmaz; açık bırakılır. Açık ve kapalı yöntemler, aynı hastaya sırayla yapılan iki aşama değildir.[5, 20]
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Andrea C. Bafford ve Ronald Bleday (2008; UCSF üzerinden), CC BY 3.0. Özgün BMP dosyası piksel kaybı olmadan PNG biçimine çevrildi; İngilizce yazılar, iki ok ve bir yazım denetimi izi silindi; Türkçe HTML pinleri ve açıklamalar eklendi.
Makatta birden çıkan ağrılı şişlik
Makat kenarında birden ortaya çıkan, ağrılı, çoğunlukla mavimsi bir şişlik, cildin altındaki bir damarda pıhtı oluşmasına bağlı olabilir[1, 2]. Avrupa ve Alman kılavuzları, bunu basurdan ayırmak için "perianal tromboz" (makat kenarında pıhtı) adını kullanır[1, 3]; İtalyan ve Amerikan kılavuzlarında "dış hemoroid trombozu" olarak geçer[2, 5]. Tedavi edilmese de ağrı genellikle 2–3 gün içinde azalır ve pıhtı birkaç hafta içinde yavaş yavaş emilir; ağrı kesiciler ve dışkıyı yumuşatan ilaçlar yararlı olabilir[2].
Kesitte görünüş
Dışarıdan görünüş
- 1Pıhtı
- 2Dentat çizgi
- 3Pıhtıya bağlı şişliğin dışarıdan görünüşü
Makat kenarında birden çıkan ağrılı, çoğunlukla mavimsi bir şişlik, deri altındaki bir damarda oluşan pıhtıya bağlı olabilir (perianal tromboz ya da dış hemoroid trombozu); hekim nedenini muayeneyle değerlendirir, gerekirse ek inceleme ister. Şişlik kızarıksa, dokununca sıcaksa ya da ateşiniz, üşümeniz ya da titremeniz varsa apse gibi başka bir neden de olabilir: aynı gün bir hekime görünün. Çizimdeki pıhtı dentat çizginin altında, deri altındadır; dışarıdan makat kenarında mavimsi-mor, gergin bir şişlik olarak görülür. Yapıları göstermek için makat kanalı açık çizilmiştir; normalde kapalıdır.[4, 5, 8, 19]
Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Armin Kübelbeck, CC BY 3.0. "Analthrombose 01" kaynak çizimi uyarlandı. Bağırsağın iç rengi değiştirildi, dentat çizginin altındaki iç yüz açık renge boyandı, şişliğin içine damar duvarıyla birlikte pıhtı çizildi ve sağa yeni bir dışarıdan görünüş eklendi; numaralı etiketler eklendi. Kesit ve dış görünüş ayrı panellerde gösterildi.
Büyüt
Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.
İtalyan uzlaşı bildirisine göre pıhtılaşmış dokunun küçük bir işlemle bütünüyle çıkarılması, yalnız kesip pıhtıyı boşaltmaya ya da nitrogliserinli kremle tedaviye göre ağrıyı ve tekrarlamayı daha çok azaltır; bildiriye göre hastaların çoğu, bu işlem yakınma başladıktan sonraki ilk 72 saat içinde yapıldığında yarar görür[2]. Daha yeni Amerikan kılavuzu ise erken çıkarmanın ancak seçilmiş hastalarda yararlı olabileceğini belirtir ve bunu zayıf bir öneri olarak derecelendirir[5]. Çıkarılıp çıkarılmayacağına, yakınmanın ne zaman başladığına ve muayene bulgularına bakılarak hekiminizle birlikte karar verilir. Dışarı sarkıp şişen, pıhtılaşan iç basurda ise tedavi çoğunlukla önce ilaçla ve korunarak yapılır; ameliyat seçilmiş hastalarda konuşulur[1, 3]. Bu konuda yapılmış çalışma sayısı azdır[1].
Gebelikte basur
Basur gebelikte, özellikle son üç ayda ve doğumdan sonraki ilk ayda sık görülür[2]. Yakınmalar çoğu kadında doğumdan kısa süre sonra kendiliğinden geçer; bu yüzden tedavi, beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleriyle yakınmaları hafifletmeye odaklanır[1, 2].
Basur için kullanılan ilaçların gebelikteki güvenliğine dair veriler sınırlıdır[2, 3]; bu yüzden lif ve sıvı alımını artırmak, dışkıyı yumuşatmak ve tuvalet alışkanlıklarını düzeltmek öne çıkar[2]. Avrupa kılavuzu, gebelikte ve doğumdan sonra dışkı yumuşatıcılar, kremler, damar güçlendirici ilaçlar ve ağrı kesicilerden oluşan temel tedaviyi önerir[1]. İtalyan bildirisi ise ağızdan alınan rutozid grubu damar güçlendirici ilaçların, gebelikteki güvenliklerine dair yeni kanıt çıkana kadar önerilemeyeceğini söyler[2]. Alman kılavuzuna göre gebelikte ve emzirirken ilaçlar, çoğunlukla zararsız seyreden basurda da çok tutumlu kullanılmalıdır[3]; hangi ilacın uygun olduğuna hekiminiz karar verir, ilaçları yalnız ona danışarak kullanın.
Ameliyattan sonra
Ağrıyı birden fazla yöntemi bir arada kullanarak kontrol etmek iyileşmeyi destekler ve idrar yapamama riskini azaltmaya yardım eder[2, 5]. Bu, büyük abdest yapamamadan farklıdır: bazı hastalarda ameliyattan sonra mesane dolu olsa da idrar boşaltılamaz (idrar retansiyonu)[5]. Makat bölgesi ameliyattan sonra temiz suyla, duşla nazikçe yıkanarak temizlenir[3].
İyileşme süresi yönteme ve kişiye göre değişir. Klasik ameliyattan sonra çalışmalarda işe dönüş için yaklaşık bir ila dört hafta bildirilmiştir; yaranın açık bırakıldığı klasik yöntemde (Milligan–Morgan) yaranın tam iyileşmesi dört ila sekiz hafta sürebilir[3].
Aşağıdaki oranlar, İtalyan uzlaşı bildirisinin basur ameliyatları için derlediği farklı çalışmaların sonuçlarıdır; herhangi bir hekimin kendi sonuçları değildir:
- Belirgin kanama: basur dokusunun çıkarıldığı ameliyatlardan (klasik yöntem ya da bipolar damar kapatma cihazıyla yapılan işlem) sonra ortalama yüzde 2 civarında; kanama nedeniyle yeniden girişim gereği yüzde 1–2[2].
- İdrar yapamama (idrarın mesanede kalması): en sık sorunlardan biridir; çalışmalarda yüzde 3 ile 50 arasında, çoğunda yüzde 15 civarında bildirilir. Çoğu zaman kendiliğinden düzelir, ama bazı hastalarda idrarın sondayla boşaltılması gerekir; ameliyattan sonra idrar yapamıyorsanız beklemeden sağlık ekibine başvurun[2].
- Makat darlığı: stapler yöntemi ya da basur dokusunun çıkarılması sonrasında yüzde 1 ile 7,5 arasında[2].
- Dışkı kaçırma: basur dokusunun çıkarıldığı klasik ameliyattan sonra yaklaşık yüzde 6, stapler yönteminden sonra yüzde 5'e kadar bildirilmiştir[2].
- Basurun tekrarlaması: klasik ameliyattan sonra yüzde 2 ile 8 arasında[2].
Çok nadir de olsa basur için yapılan her türlü işlem ve ameliyattan sonra hayatı tehdit eden komplikasyonlar bildirilmiştir; bu olasılık işlemden önce konuşulmalıdır[2, 4].
Kaynaklar
23
- van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, Jongen J, Altomare DF, Qvist N, ve ark. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. doi: 10.1111/codi.14975. PubMed: 32067353.
- Gallo G, Martellucci J, Sturiale A, Clerico G, Milito G, Marino F, ve ark. Consensus statement of the Italian society of colorectal surgery (SICCR): management and treatment of hemorrhoidal disease. Tech Coloproctol. 2020;24(2):145–164. doi: 10.1007/s10151-020-02149-1. PubMed: 31993837.
- Deutsche Gesellschaft für Koloproktologie. S3-Leitlinie Hämorrhoidalleiden (AWMF-Register Nr. 081/007), 2019. AWMF’de geçerlilik süresi dolmuş olarak işaretlenen sürüm. Metin: register.awmf.org.
- van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, ve ark. European Society of ColoProctology (ESCP) Guideline for Haemorrhoidal Disease, genişletilmiş sürüm, 2019. Metin: www.escp.eu.com.
- Hawkins AT, Davis BR, Bhama AR, Fang SH, Dawes AJ, Feingold DL, Lightner AL, Paquette IM. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2024;67(5):614–623. (Tam metin incelendi: 1 Ekim 2026.) doi: 10.1097/DCR.0000000000003276. PubMed: 38294832.
- NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Piles (haemorrhoids): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 1 Nisan 2026. Metin: www.nhs.uk.
- Albuquerque A. Rubber band ligation of hemorrhoids: A guide for complications. World J Gastrointest Surg. 2016;8(9):614–620. doi: 10.4240/wjgs.v8.i9.614. PubMed: 27721924.
- NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Skin abscess (deri apsesi): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 2 Haziran 2023. Metin: www.nhs.uk.
- NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Anal pain (makat ağrısı): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 27 Ekim 2025. Metin: www.nhs.uk.
- American Gastroenterological Association. Hemorrhoids: Symptoms, causes, and treatments. Hasta bilgilendirmesi; güncelleme: Mayıs 2026. Metin: patient.gastro.org.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Eating, Diet, & Nutrition for Hemorrhoids. Metin: www.niddk.nih.gov.
- World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour: at a glance. 2020. Genel yetişkin sağlığı önerileri. Metin: www.who.int.
- Brillantino A ve ark. The Italian Unitary Society of Colon-Proctology (SIUCP) guidelines for the management of acute and chronic hemorrhoidal disease. Ann Coloproctol. 2024;40(4):287–320. doi: 10.3393/ac.2023.00871.0124. Metin: pmc.ncbi.nlm.nih.gov.
- Qureshi W, Hoang S, Frye J, Rao SSC. AGA Clinical Practice Update on Diagnosis and Treatment of Hemorrhoids: Expert Review. 2026. Resmi AGA önerileri incelendi; yayıncıdaki tam metne erişilemedi. doi: 10.1016/j.cgh.2026.04.008. Metin: gastro.org.
- Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Anal fissure treatment: Overview. Ağrı nedeniyle yapılamayan makat muayenesinde anestezi altında değerlendirme. Metin: www.guysandstthomas.nhs.uk.
- Ambe PC ve LHP Recommendation Development Group. Best clinical practice recommendations for the management of symptomatic hemorrhoids via laser hemorrhoidoplasty: the LHP recommendations. Tech Coloproctol. 2025;29:2. Çevrimiçi yayın: 23 Kasım 2024. doi: 10.1007/s10151-024-03022-1. Metin: pmc.ncbi.nlm.nih.gov.
- Ratto C. THD Doppler procedure for hemorrhoids: the surgical technique. Tech Coloproctol. 2014;18:291–298. Metin: pmc.ncbi.nlm.nih.gov.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Colonoscopy. Resmî hasta bilgilendirmesi; son gözden geçirme: Ağustos 2023. Tam sayfa incelendi: 3 Ekim 2026. Metin: www.niddk.nih.gov.
- American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS). Hemorrhoids: Expanded Information. Resmî hasta bilgilendirmesi; görünür güncelleme tarihi belirtilmemiştir. Tam sayfa incelendi: 3 Ekim 2026. Metin: www.fascrs.org.
- UCSF Department of Surgery. Hemorrhoidectomy. Görsel kaynağı: Andrea C. Bafford ve Ronald Bleday, Hemorrhoids, Knol sürüm 20, 28 Temmuz 2008. Sayfada görünür güncelleme tarihi belirtilmemiştir; tam sayfa incelendi: 4 Ekim 2026. Metin: staging16surgery.ucsf.edu.
- Ambe PC. Laserbehandlung beim Hämorrhoidalleiden. coloproctology. 2026;48:259–265. Çevrimiçi yayın: 27 Nisan 2026. Şekil 3 ve tam metin incelendi: 4 Ekim 2026. doi: 10.1007/s00053-026-00961-1. Metin: link.springer.com.
- Wu X, Wen Q, Cui B, ve ark. Cap-assisted endoscopic sclerotherapy for internal hemorrhoids: technique protocol and study design for a multi-center randomized controlled trial. Ther Adv Gastrointest Endosc. 2020;13. Çevrimiçi yayın: 5 Haziran 2020. Araştırma protokolü; Şekil 3 ve tam metin incelendi: 4 Ekim 2026. doi: 10.1177/2631774520925636. Metin: journals.sagepub.com.
- McLemore EC, Rai R, Siddiqui J, ve ark. Novel endoscopic delivery modality of infrared coagulation therapy for internal hemorrhoids. Surg Endosc. 2012;26:3082–3087. Çevrimiçi yayın: 31 Mayıs 2012. Tam metin incelendi: 4 Kasım 2026. doi: 10.1007/s00464-012-2325-1. Metin: link.springer.com.
Tıbbi gözden geçirme: Op. Dr. Ömer Seyfullah Hasıripi,
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz. Şikâyetiniz için bir hekime başvurun.