Hangi değişiklikte hekime görünülür, tarama kaç yaşında başlar?

Meme kanseri belirtileri ve tarama

Kısaca

Meme kanseri, memedeki hücrelerin denetimsiz büyümesiyle gelişir. Memede ele gelen kitle, deride kızarıklık ya da portakal kabuğu görünümü, meme başında içe çekilme ya da kanlı akıntı gibi değişiklikler belirti olabilir; yine de memedeki değişikliklerin çoğu kanser değildir. Sağlık Bakanlığı, yeni ve olağan dışı bir değişiklik fark edenlerin tarama zamanını beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurmasını söyler; tarama ise yakınması olmayan kadınlar içindir. Bakanlığa göre 40–69 yaş arasındaki kadınlar iki yılda bir ücretsiz mamografi taramasından yararlanabilir.

Bu sayfada
Aynı memenin önden yakın görünümü, beş küçük bölmede: iki sütunda üstte iki, ortada iki, altta ortalanmış bir bölme. Her bölmede pembe tenli meme, ortada areola ve meme başı, sağ üstte koltuk altına doğru uzanan kıvrım var. Birinci bölmede memenin bir yanında deriyi hafifçe kabartan, gölgesiyle seçilen bir kitle; ikincide memenin alt kenarında deriyi içe çeken, kıvrımları ona doğru toplanan bir çukur; üçüncüde memenin bir bölümünü kaplayan, üzerinde portakal kabuğundaki gibi küçük çukurcuklar bulunan kırmızı bir alan; dördüncüde meme başı dışarı çıkmıyor, yerinde ortasında kısa bir yarık olan koyu, içe çökmüş bir çukur var; beşincide meme başının ucundan aşağı süzülen ince kırmızı bir akıntı görülüyor.
Büyüt

Ayrıntıları görmek için çizimi sağa veya sola kaydırın. Klavyede ok tuşlarını kullanabilirsiniz.

Aynı memenin önden yakın görünümü, beş küçük bölmede: iki sütunda üstte iki, ortada iki, altta ortalanmış bir bölme. Her bölmede pembe tenli meme, ortada areola ve meme başı, sağ üstte koltuk altına doğru uzanan kıvrım var. Birinci bölmede memenin bir yanında deriyi hafifçe kabartan, gölgesiyle seçilen bir kitle; ikincide memenin alt kenarında deriyi içe çeken, kıvrımları ona doğru toplanan bir çukur; üçüncüde memenin bir bölümünü kaplayan, üzerinde portakal kabuğundaki gibi küçük çukurcuklar bulunan kırmızı bir alan; dördüncüde meme başı dışarı çıkmıyor, yerinde ortasında kısa bir yarık olan koyu, içe çökmüş bir çukur var; beşincide meme başının ucundan aşağı süzülen ince kırmızı bir akıntı görülüyor.
  1. 1 Ele gelen kitle
  2. 2 Deride çukurlaşma
  3. 3 Deride kızarıklık ya da portakal kabuğu görünümü
  4. 4 Meme başında içe çekilme
  5. 5 Meme başından akıntı

Meme kanseri belirtilerinden beşi: ele gelen kitle, deride çukurlaşma, deride kızarıklık ya da portakal kabuğu görünümü, meme başının içe çekilmesi ve meme başından akıntı. Kızarıklık esmer ve siyah tende kırmızı değil, her zamankinden koyu görünebilir. Bu değişiklikler başka nedenlerle de olabilir; ne kadar çabuk hekime görüneceğiniz “Ne zaman acil?” kutusundadır.[4, 5, 6]

Temsilî çizim, ölçekli değildir. Kaynak: Hariadhi / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. İngilizce yazılar çıkarıldı; bölmeler memeye biraz daha yakın kırpılıp iki sütuna dizildi; birinci bölmedeki kitle, ikinci bölmedeki çukur, dördüncü bölmedeki meme başı çekintisi ve beşinci bölmedeki akıntı yeniden çizildi; üçüncü bölmedeki noktalar deri çukurcukları olarak yeniden çizildi; arka plan krem rengine çevrildi; numaralı etiketler eklendi. Bu uyarlama da CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.

Meme kanseri belirtileri nelerdir?

Meme kanserinin en sık görülen belirtilerinden biri, memede genellikle ağrısız ve zamanla büyüyebilen bir kitledir[6]. Sağlık Bakanlığı ve İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) şu değişiklikleri belirti olarak sayar[5, 6]:

  • Memede, göğüste, koltuk altında ya da köprücük kemiği çevresinde kitle ya da şişlik[5, 6].
  • Memenin şeklinde ya da boyutunda belirgin değişiklik[5, 6].
  • Meme derisinde kalınlaşma, kızarıklık, çukurlaşma ya da portakal kabuğu görünümü; derinin renginde değişiklik (esmer ve siyah tende her zamankinden koyu, beyaz tende kırmızı görünebilir)[5, 6].
  • Meme başında içe çekilme, kabuklanma ya da egzamaya benzeyen döküntü[5, 6].
  • Meme başından süt dışında akıntı, özellikle kendiliğinden gelen kanlı akıntı[4, 6].

Meme kanseri erken evrelerde belirti vermeyebilir; ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'ne (NCI) göre tarama bu yüzden önemlidir[4, 6].

Meme kanserinde ağrı olur mu?

Bu belirtiler ağrı olmadan da görülebilir; meme ağrısı tek başına genellikle meme kanseri belirtisi değildir[5]. Memenizde ya da koltuk altınızda ağrı varsa ve ailenizde meme ya da yumurtalık kanseri geçirmiş kişiler varsa bir hekime görünün[5]. İngiltere’nin tarama broşürü, ağrı memede ya da koltuk altında hep ya da neredeyse hep sürüyorsa kontrol ettirmenin en iyisi olduğunu ve bu bölümdeki belirtiler için aynı gün bir hekime görünmeyi söyler[2]; NHS’nin meme ağrısı sayfası ve NCI ise geçmeyen ya da düzelmeyen ağrıda bir hekime görünmeyi söyler[3, 4].

Memede kızarıklık ve şişlik kanser belirtisi olabilir mi?

İnflamatuar meme kanseri, kanser hücrelerinin derideki lenf damarlarını tıkadığı nadir ve agresif bir meme kanseri türüdür; meme iltihaplı görünür[1]. Tüm meme kanserlerinin yüzde 1–5'ini oluşturur; çoğu zaman kitle yapmaz ve mamografide görünmeyebilir[1]. Belirtilerin çoğu oldukça hızlı, birkaç hafta ile aylar içinde gelişir: derinin şişmesi, memenin en az üçte birinde kızarıklık, derinin portakal kabuğu gibi kalınlaşması, bir memenin diğerinden daha büyük, sıcak ve ağır olması ve koltuk altında ya da köprücük kemiği yakınında lenf bezi şişliği[1]. Bu belirtiler başka nedenlerle de olabilir; yine de aynı gün bir hekime görünüp kontrol ettirin[1, 2]. Hekim önce enfeksiyon düşünüp antibiyotik verebilir; belirtiler kötüleşirse, etkilenen alan büyürse ya da belirtiler yaklaşık bir hafta içinde düzelmezse bunu hekime mutlaka bildirin[1]. NHS’nin mastit sayfası ise, antibiyotiğe başladıktan 48 saat sonra belirtiler düzelmezse bir hekime görünmeyi söyler[9].

Hekime ne kadar çabuk görünmeliyim?

Kaynaklar, memede bir değişiklik fark edildiğinde hekime ne kadar çabuk başvurulacağını aynı sözlerle söylemez[2, 3, 5, 6]. Sağlık Bakanlığı, belirtilerin meme kanserinin habercisi olabileceğini ve vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini yazar[6]. NHS’nin hasta sayfası, memede kitle ya da şişlik veya meme ya da meme başında olağan dışı değişiklik için ‘acil olmayan tavsiye’ başlığı altında bir hekime görünmeyi söyler; İngiltere’nin tarama broşürü ise kendi listesindeki belirtiler için hekimle olabildiğince çabuk konuşmayı ve acil randevu istemeyi söyler[2, 5]. NHS’nin meme ağrısı sayfası ise sert ve yerinden oynamayan kitle ya da kızarık, sıcak veya şiş meme için acil randevu (aynı gün bir hekime görünmek) ister[3].

Meme kanseri risk faktörleri nelerdir, kimler daha risklidir?

Meme kanseri çoğunlukla 45 yaş ve üzerindeki kadınları etkiler, ama memesi olan herkeste görülebilir; kadın olmanın ardından en önemli risk etkeni yaştır[10, 11]. Türkiye'de meme kanseri kadınlarda en sık görülen kanserdir: Sağlık Bakanlığının 2022 kanser istatistiklerine göre kadınlarda konan yaklaşık her üç kanser tanısından biri meme kanseridir ve meme kanseri tanısı konan kadınların yarısı 54 yaşında ya da daha gençtir[12]. Sağlık Bakanlığı risk etkenleri arasında ileri yaşı, ailede meme kanseri öyküsünü, BRCA1 ve BRCA2 gibi genlerde riski artırdığı bilinen kalıtsal değişikliği, yoğun meme dokusunu, özellikle menopoz sonrası fazla kiloyu, alkol ve tütün kullanımını sayar[6, 11]. Annesi, kız kardeşi ya da kızı gibi birinci derece akrabasında meme kanseri olan kadının riski neredeyse iki katına çıkar; iki birinci derece akrabasında meme kanseri varsa risk üç katına çıkabilir[13]. Baba ya da erkek kardeşte meme kanseri olması da riski artırır[13]. Amerikan Kanser Derneği’ne (ACS) göre BRCA1 ve BRCA2 genlerindeki değişiklikler kalıtsal meme ve yumurtalık kanseri sendromuna yol açar; riski artırdığı bilinen böyle bir değişiklik taşıyan kadının yaşam boyu meme kanseri tanısı alma olasılığı ortalama olarak 100’de 70’e kadardır[13, 14]. Ailenizde meme ya da yumurtalık kanseri varsa hekiminizle konuşun.

Meme kanseri taraması nasıl yapılır, mamografi kaç yaşında çekilir?

Sağlık Bakanlığına göre 40–69 yaş arasındaki kadınlar iki yılda bir mamografi taramasından ücretsiz yararlanabilir[6]. Türk Radyoloji Derneği'nin (TRD) rehberi Bakanlığın standardını (40–69 yaş, iki yılda bir mamografi) aktarır, kendi önerisi olarak ise 40 yaşında başlayan yıllık mamografiyi önerir[15].

Meme kanseri taraması nerede yapılır?

Tarama, birinci basamak sağlık hizmetleri kapsamında Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezlerinde (KETEM), Sağlıklı Hayat Merkezlerinde, Toplum Sağlığı Merkezlerinde, Aile Sağlığı Merkezlerinde ve mobil kanser tarama araçlarında ücretsiz yapılır[6].

Meme muayenesi tarama yerine geçer mi?

Bakanlık, kadınların 20 yaşından itibaren kendi kendine meme muayenesi yapmasını ve memelerindeki değişikliklerin farkında olmasını önerir[6]. ACS, ortalama riskli kadınlarda klinik meme muayenesini (bir sağlık çalışanının yaptığı muayene) hiçbir yaşta tarama için önermez, herkesin memesinin normalde nasıl göründüğünü ve hissettirdiğini bilmesini ve değişiklikleri hemen bildirmesini ister; NCI ise klinik muayenenin ya da kendi kendine muayenenin tek başına yeterli bir tarama testi olmadığını söyler[14, 16]. Bakanlık, 20–39 yaş arasında iki yılda bir klinik meme muayenesi yaptırılmasını önerir[17, 18]. Sağlık Bakanlığı metinlerinde 40 yaşından sonra yılda bir klinik meme muayenesi önerilir[6, 17, 18, 19].

Başka ülkelerde meme kanseri taraması nasıl yapılıyor?

Kılavuzlar taramaya başlama yaşında, sıklığında ve bırakma yaşında birbirinden ayrılır[20]:

  • ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF, 2024): 40–74 yaş arasında iki yılda bir mamografiyi önerir; öneri, BRCA gibi yüksek riskli genetik durumları, gençken yüksek doz göğüs radyoterapisini, geçirilmiş meme kanserini ve önceki biyopside yüksek riskli meme lezyonunu kapsamaz[21].
  • ACS, ortalama riskli kadınlarda: 40–44 yaşta isteyen kadın yıllık taramaya başlayabilir, 45–54 yaşta her yıl tarama önerilir, 55 yaşından sonra iki yılda bir ya da yıllık tarama yapılabilir[14].
  • Avrupa Komisyonu Meme Kanseri Girişimi (ECIBC), belirtisi olmayan ve ortalama riskli kadınlarda: 50–69 yaşta mamografiyi güçlü bir öneriyle sunar; 45–49 ve 70–74 yaşta koşullu öneri verir, 40–44 yaşta ise taramanın uygulanmamasını koşullu olarak önerir (dördü de organize tarama programı bağlamında)[22].

Kılavuzlara göre mamografi tarama yaşları

  • Önerilir
  • İsteğe bağlı ya da koşullu öneri
  • Uygulanmaması önerilir (koşullu)
  • üst yaş sınırı yok
  1. Türkiye, Sağlık Bakanlığı [6]

    40–69 yaş: iki yılda bir (ücretsiz tarama)

  2. Türk Radyoloji Derneği [15]

    40 yaşından başlayarak her yıl; üst yaş sınırı yok, beklenen yaşam süresi 5 yılın altındaysa durdurulması önerilir

  3. ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF, 2024) [21]

    40–74 yaş: iki yılda bir

  4. ABD, Amerikan Kanser Derneği (ACS) [14]

    40–44 yaş: isteyen her yıl başlayabilir · 45–54 yaş: her yıl · 55 yaş ve üzeri: iki yılda bir ya da her yıl, sağlıklı ve en az 10 yıl daha yaşaması beklendiği sürece

  5. Avrupa Komisyonu Meme Kanseri Girişimi (ECIBC) [22]

    Hepsi organize tarama programı içinde: 40–44 yaş: uygulanmaması yönünde koşullu öneri · 45–49 yaş: koşullu öneri · 50–69 yaş: güçlü öneri · 70–74 yaş: koşullu öneri

4045505560657075
Tablo olarak göster
KılavuzYaş ve sıklık
Türkiye, Sağlık Bakanlığı [6] 40–69 yaş: iki yılda bir (ücretsiz tarama)
Türk Radyoloji Derneği [15] 40 yaşından başlayarak her yıl; üst yaş sınırı yok, beklenen yaşam süresi 5 yılın altındaysa durdurulması önerilir
ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF, 2024) [21] 40–74 yaş: iki yılda bir
ABD, Amerikan Kanser Derneği (ACS) [14] 40–44 yaş: isteyen her yıl başlayabilir · 45–54 yaş: her yıl · 55 yaş ve üzeri: iki yılda bir ya da her yıl, sağlıklı ve en az 10 yıl daha yaşaması beklendiği sürece
Avrupa Komisyonu Meme Kanseri Girişimi (ECIBC) [22] Hepsi organize tarama programı içinde: 40–44 yaş: uygulanmaması yönünde koşullu öneri · 45–49 yaş: koşullu öneri · 50–69 yaş: güçlü öneri · 70–74 yaş: koşullu öneri
Kılavuzlar taramaya başlama yaşında, sıklığında ve bırakma yaşında ayrılır. Çizelge belirtisi olmayan, ortalama riskli kadınlar içindir; yüksek riskte tarama farklıdır[6, 14, 15, 21, 22].

Meme kanseri taraması neyi yapabilir, neyi yapamaz?

Amerikan Radyoloji Koleji'ne (ACR) göre yayımlanmış kılavuzlar, düzenli taramanın meme kanserine bağlı hastalık ve ölümleri azalttığı konusunda hemfikirdir[20]. İngiltere'de taramaya giren her 100 kişiden 96'sının başka bir teste ihtiyacı olmaz, 4'üne ek test gerekir; bu 4 kişiden 1'ine meme kanseri tanısı konur[2]. Ek görüntüleme için çağrılıp sonunda iyi huylu bulunmaya yanlış pozitif sonuç denir; Almanya'daki tarama programında 20 yıllık taramada katılımcıların yaklaşık yüzde 24'ü ortalama bir kez böyle çağrılır[23]. Mamografi az miktarda radyasyon verir; bu, yaşam boyu kanser olma şansını çok az artırır[2]. Tarama mamografisinde her meme kanseri bulunmaz; böyle sonuçlara yanlış negatif denir[14] ve yanlış negatif sonuçlar yoğun meme dokusu olan kadınlarda daha sık görülür[16]; İngiltere’nin tarama broşürü, çok nadiren bir kanserin gözden kaçabileceğini ve iki tarama arasında da kanser gelişebileceğini söyler[2]; normal sonuçtan sonra da yeni bir değişiklik fark ederseniz hekiminize başvurun[4].

  • 96 kişi: bu taramadan sonra ek test gerekmez
  • 4 kişi: ek test gerekir
  • Bu 4 kişiden 1'i: meme kanseri tanısı
İngiltere'de taramaya giren her 100 kişiden 96'sının başka bir teste ihtiyacı olmaz, 4'üne ek test gerekir; bu 4 kişiden 1'ine meme kanseri tanısı konur. Rakamlar İngiltere'nin tarama broşürüne aittir[2].

Yüksek riskli kadınlarda tarama farklı mıdır?

ACS, yüksek riskli kadınlar için genellikle 30 yaşından başlayarak her yıl hem MR (manyetik rezonans görüntüleme) hem mamografi önerir; bunlar arasında ağırlıklı olarak aile öyküsüne dayanan risk değerlendirme araçlarına göre yaşam boyu riski yaklaşık yüzde 20–25 ve üzeri olanlar, genetik testte riski artırdığı bilinen bir BRCA1 ya da BRCA2 değişikliği saptananlar ve 30 yaşından önce göğse radyoterapi almış olanlar vardır[14]. ACS, bu kararın sağlık ekibiyle birlikte verilmesini ister[14]. TRD rehberi, BRCA gen mutasyonu taşıyıcılarında MR taramaya 25 yaşında başlanmasını ve 30 yaş üzerinde mamografiye eklenmesini önerir; 40 yaş altı BRCA1 taşıyıcılarında mamografinin ek yararının birikimli radyasyon göz önüne alındığında olumlu ya da olumsuz olabileceğini aktarır[15].

Erkeklerde meme kanseri olur mu?

Evet, ama nadirdir: Sağlık Bakanlığının 2022 kanser istatistiklerine göre Türkiye'de meme kanserlerinin yaklaşık 100'de 1'i erkeklerde görülür (bir yılda tahminen 312 erkek ve 32.021 kadın)[12]; erkeklerde genellikle kadınlardan daha ileri yaşta ortaya çıkar[24]. En sık belirti, genellikle (ama her zaman değil) sert ve ağrısız olan, çoğu zaman meme başının altında ya da yakınında bir kitledir[8]. ACS’ye göre tüm erkekleri mamografi ya da başka testlerle taramanın yararı olması olası değildir; erkeklerde meme kanserlerinin çoğu belirtiler nedeniyle bulunur[25]. Riski artmış erkeklerde kaynaklar ayrışır: NCI, tarama mamografisini bu erkeklerde bile genellikle önermez, ama hekimin düzenli klinik muayeneyi önerebileceğini söyler[24]; ACS dikkatli meme muayenelerinin yararlı olabileceğini, taramanın yararının ise araştırılmadığını yazar[25]; ACR tarama mamografisini genellikle uygun bulur, ama veri sınırlıdır; 25 yaşın altında ise risk ne olursa olsun görüntülemeyle taramayı (belirti nedeniyle yapılan incelemeyi değil) genellikle uygun bulmaz[26].

Gebelikte, emzirirken ve farklı yaşlarda ne değişir?

Gebelikte ve emzirirken

NCI’ye göre gebelikte, doğumdan sonraki bir yıl içinde ya da emzirme döneminde konan meme kanserine gebelikle ilişkili meme kanseri denir; yaklaşık 3000 gebelikten birinde, en sık 32–38 yaşta görülür[27]. ACR ise tanımında gebeliği ve doğumdan sonraki 12 ayı kullanır, sıklığı 3000 ile 10.000 gebelikte 1 olarak verir[28]. ACR'ye göre gebelikte ortaya çıkan meme sorunlarının çoğu iyi huyludur; ama kanserin bulguları özgül değildir ve tanıyı geciktirebilir[28]. NCI, gebe ve emziren kadınlara doğum öncesi ve sonrası kontrollerde klinik meme muayenesi yapılmasını önerir ve endişelendiren bir değişiklikte hemen hekimle konuşulmasını ister[27].

Genç kadınlarda

Almanya kılavuzu, meme açısından sağlıklı, belirtisi olmayan ve riski düşük ya da orta (kılavuza göre orta risk: yaşam boyu meme kanseri riski yüzde 17–29) olan 40 yaşından genç kadınlarda mamografiyle tarama yapılmamasını söyler[23]. Daha önce meme kanseri geçirmiş kadınlar bu önerinin dışındadır: aynı kılavuz, onları iki yılda bir yapılan tarama programına almak yerine kanser sonrası izlemde, genellikle yılda bir mamografiyle takip etmeyi ve izlem planını kendileriyle konuşmayı önerir[23].

Mamografi kaç yaşından sonra çekilmez?

Bakanlığın ücretsiz taraması 40–69 yaşı kapsar; TRD'ye göre tarama için üst yaş sınırı yoktur, ancak beklenen yaşam süresi 5 yılın altındaysa durdurulması önerilir[6, 15]. ACS, taramanın kadın sağlıklı olduğu ve en az 10 yıl daha yaşaması beklendiği sürece sürmesini önerir; İngiltere’de 71 yaş ve üzerindeki kadınlara otomatik davet gelmez, ama isteyen üç yılda bir tarama yaptırabilir[2, 14].

Meme kanseri nasıl tedavi edilir?

Tedaviyi bir ekip planlar: Sağlık Bakanlığının Türkiye Kanser Kontrol Programına göre meme kanserinde izlenecek yol, genel cerrah, tıbbi onkolog, radyasyon onkoloğu, radyolog ve patoloğun bulunduğu bir tümör konseyinde belirlenmelidir; ameliyattan sonraki ek tedaviler de patoloji sonucuna göre konseyde önerilir[29]. Ameliyat; yalnız kanserli bölgenin çıkarılması (meme koruyucu cerrahi), tüm memenin çıkarılması (mastektomi) ve koltuk altı lenf bezlerinin çıkarılması olabilir; türü kanserin boyutuna ve yayılıp yayılmadığına bağlıdır[30]. Yakındaki lenf bezleri çoğunlukla sentinel lenf nodu biyopsisiyle kontrol edilir[31]. Diğer yaygın tedaviler arasında kemoterapi, radyoterapi, hormon tedavisi, hedefe yönelik ilaçlar ve immünoterapi vardır; hangi tedavinin uygulanacağı kanserin boyutuna, türüne ve yayılıp yayılmadığına bağlıdır[30].

Kaynaklar

32
  1. American Cancer Society (ACS). Inflammatory Breast Cancer (inflamatuar meme kanseri): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 24 Haziran 2026. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.org.
  2. NHS England / GOV.UK. Your guide to NHS breast screening (NHS meme taraması rehberi): İngiltere'deki kadınlar için hasta broşürü. Güncelleme: 23 Şubat 2026. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.gov.uk.
  3. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti). Breast pain (meme ağrısı): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 3 Mayıs 2023; sayfanın kendi bir sonraki gözden geçirme tarihi (3 Mayıs 2026) geçmiş. Erişim: 28 Eylül 2026; ilgili madde 6 Ekim 2026'da canlı sayfada yeniden okundu. Yalnız İngiltere için: yönlendirmeler (GP, NHS 111) İngiltere sağlık hizmetine aittir. Metin: www.nhs.uk.
  4. National Cancer Institute (NCI, ABD Ulusal Kanser Enstitüsü). Breast Cancer Signs and Symptoms (meme kanseri belirti ve bulguları): hasta bilgilendirme sayfası. Yayın: 2 Aralık 2025. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.gov.
  5. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti). Symptoms of breast cancer in women (kadınlarda meme kanseri belirtileri): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 4 Mart 2024. Erişim: 5 Ekim 2026. Yalnız İngiltere için: sayfadaki yönlendirmeler (GP, NHS 111) İngiltere sağlık hizmetine aittir. Metin: www.nhs.uk.
  6. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kanser Dairesi Başkanlığı. 1-31 Ekim Meme Kanseri Farkındalık Ayı (adresi ‘…ayi-2.html’ ile biter). Sayfada tarih yok. Erişim: 5 Ekim 2026. Bakanlığın ‘Ulusal Meme Kanseri Tarama Standartları’ sayfası açılamadığı için (HTTP 404) standardın kendisi okunamadı; standart bu sayfadan aktarıldığı kadarıyla verilmiştir. Bu sayfa 20 yaşından itibaren yılda bir klinik meme muayenesi yazar; sayfada Bakanlığın 20–39 yaş için iki yılda bir diyen metinleri esas alınmıştır (hekim kararı). Metin: hsgm.saglik.gov.tr.
  7. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti). Symptoms of breast cancer in men (erkeklerde meme kanseri belirtileri): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 24 Mart 2024. Erişim: 5 Ekim 2026. Yalnız İngiltere için: yönlendirmeler İngiltere sağlık hizmetine aittir. Metin: www.nhs.uk.
  8. American Cancer Society (ACS). Signs and Symptoms of Breast Cancer in Men (erkeklerde meme kanseri belirtileri): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 15 Ekim 2025. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.org.
  9. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti). Mastitis (mastit): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 17 Mart 2023; sayfanın kendi bir sonraki gözden geçirme tarihi (17 Mart 2026) geçmiş. Erişim: 6 Ekim 2026. Yalnız İngiltere için: yönlendirmeler (GP) İngiltere sağlık hizmetine aittir. Metin: www.nhs.uk.
  10. National Cancer Institute (NCI). What Is Breast Cancer? (meme kanseri nedir?): hasta bilgilendirme sayfası. Güncelleme: 2 Aralık 2025. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.gov.
  11. National Cancer Institute (NCI). Breast Cancer Causes and Risk Factors (meme kanserinin nedenleri ve risk faktörleri): hasta bilgilendirme sayfası. Güncelleme: 2 Aralık 2025. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.gov.
  12. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kanser Dairesi Başkanlığı. Türkiye Kanser İstatistikleri 2022. Ankara, 2026. Tablo 6 (basılı s. 15) ve meme kanseri bölümü (basılı s. 38). Sayılar raporun kendi tahminleridir (2022 kapsayıcılığı yüzde 47,3). Erişim: 22 Ekim 2026. Metin: hsgm.saglik.gov.tr.
  13. American Cancer Society (ACS). Breast Cancer Risk Factors You Cannot Change (değiştirilemeyen meme kanseri risk faktörleri): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 24 Mart 2026. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.org.
  14. American Cancer Society (ACS). American Cancer Society Recommendations for the Early Detection of Breast Cancer (ACS meme kanserinin erken saptanması önerileri). Son gözden geçirme: 23 Temmuz 2026. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.org.
  15. Türk Radyoloji Derneği. Meme Kanseri Tarama Rehberi. 3 sayfalık PDF; belgede yayın tarihi yazmaz, ‘2021’ PDF dosya özelliklerindeki oluşturma tarihidir (20 Ekim 2021); kaynakçadaki en yeni yayın 2018’dir. Radyologlar için yazılmış mesleki rehberdir; Bakanlığın tarama standardını aktarır (standardın kendisi okunamadı). Metin: www.turkrad.org.tr.
  16. National Cancer Institute (NCI). Breast Cancer Screening (meme kanseri taraması): hasta bilgilendirme sayfası. Güncelleme: 2 Aralık 2025. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.gov.
  17. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kanser Dairesi Başkanlığı. 1-31 Ekim Meme Kanseri Farkındalık Ayı (aynı başlıklı sayfa; adresi ‘…ayi.html’ ile biter). Sayfada tarih yok. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: hsgm.saglik.gov.tr.
  18. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kanser Dairesi Başkanlığı. Meme kanseri broşürü (dosya başlığı ‘BROŞÜR ARKA’, 2 sayfalık PDF, Ekim 2023’te oluşturulmuş). Yalnız bu PDF’nin metin katmanı okundu; broşürün başka bir yüzü varsa okunmadı. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: hsgm.saglik.gov.tr.
  19. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kanser Dairesi Başkanlığı. ‘Ekim’ Meme Kanseri Farkındalık Ayı (aynı müdürlüğün başka bir sayfası; adresi ‘…/ekim-meme-kanseri-farkindalik-ayi.html’ ile biter, başlığı tırnaklı ‘Ekim’ yazar). Sayfada tarih yok; alt bilgi ‘Copyright © 2025’ yazar. Erişim: 6 Ekim 2026. Metin: hsgm.saglik.gov.tr.
  20. Expert Panel on Breast Imaging: Yeh ED, Brown A, Freer PE, Bahl M, Bennett DL, ve ark. ACR Appropriateness Criteria® Female Breast Cancer Screening: 2025 Update. J Am Coll Radiol. 2025;22(11S):S508–S530. (ACR’nin ücretsiz anlatı PDF’i okundu.) doi: 10.1016/j.jacr.2025.08.044. PubMed: 41193041.
  21. US Preventive Services Task Force (USPSTF); Nicholson WK, Silverstein M, Wong JB, ve ark. Screening for breast cancer: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA. 2024;331(22):1918–1930. JAMA tam metni okunmadı; USPSTF’nin resmî sayfasındaki (30 Nisan 2024 tarihli) tam öneri metni okundu. doi: 10.1001/jama.2024.5534. PubMed: 38687503. Metin: www.uspreventiveservicestaskforce.org.
  22. European Commission Initiative on Breast Cancer (ECIBC), Guidelines Development Group. European guidelines on breast cancer screening and diagnosis (Avrupa meme kanseri tarama ve tanı kılavuzu), konu 3: tarama yaşları ve sıklıkları. Her öneri kendi yayın tarihini taşır (2016–2021). Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: cancer-screening-and-care.jrc.ec.europa.eu.
  23. Leitlinienprogramm Onkologie (Deutsche Krebsgesellschaft, Deutsche Krebshilfe, AWMF). S3-Leitlinie Früherkennung, Diagnostik, Therapie und Nachsorge des Mammakarzinoms (Almanya S3 meme kanseri kılavuzu), uzun sürüm 5.1, Haziran 2026. Almanca; alıntılar 3.2 Brustkrebsfrüherkennung (3.9 ve 3.19 numaralı ifade ve öneri) ve 6.3 Nachsorge und Langzeitbetreuung (6.15 ve 6.23) bölümlerinden. Metin: www.leitlinienprogramm-onkologie.de.
  24. National Cancer Institute (NCI). Male Breast Cancer (erkekte meme kanseri): hasta bilgilendirme sayfası. Güncelleme: 2 Aralık 2025. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.gov.
  25. American Cancer Society (ACS). Early Detection, Diagnosis, and Staging of Breast Cancer in Men (erkeklerde meme kanserinin erken saptanması, tanısı ve evrelemesi): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 15 Ekim 2025. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.org.
  26. Expert Panel on Breast Imaging: Freer PE, Neal CH, Brown A, Bennett DL, Cassidy MR, ve ark. ACR Appropriateness Criteria® Male Breast Cancer Screening (erkeklerde meme kanseri taraması). J Am Coll Radiol. 2025;22(11S):S578–S585. (ACR’nin ücretsiz anlatı PDF’i okundu; künye Europe PMC kaydıyla doğrulandı.) doi: 10.1016/j.jacr.2025.08.040. PubMed: 41193045.
  27. National Cancer Institute (NCI). Breast Cancer During Pregnancy (gebelikte meme kanseri): hasta bilgilendirme sayfası. Güncelleme: 2 Aralık 2025. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.gov.
  28. Expert Panel on Breast Imaging: Salkowski LR, Lewin AA, Weinstein SP, Bartell S, Birsner ML, ve ark. ACR Appropriateness Criteria® Breast Imaging During Pregnancy (gebelikte meme görüntüleme). J Am Coll Radiol. 2025;22(11S):S492–S507. (ACR’nin ücretsiz anlatı PDF’i okundu; künye Europe PMC kaydıyla doğrulandı.) doi: 10.1016/j.jacr.2025.08.045. PubMed: 41193040.
  29. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Kanser Kontrol Programı. Ankara, 2021. Meme kanseri bölümü, “Evrelendirme Sonrası Multidisipliner Yaklaşım” başlığı (basılı s. 400–402; alıntılanan cümleler s. 401). Erişim: 22 Ekim 2026. Metin: hsgm.saglik.gov.tr.
  30. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti). Treatment for breast cancer in women (kadınlarda meme kanseri tedavisi): hasta bilgilendirme sayfası. Son gözden geçirme: 4 Mart 2024. Erişim: 5 Ekim 2026. Yalnız İngiltere için hazırlanmış sayfa. Metin: www.nhs.uk.
  31. National Cancer Institute (NCI). Breast Cancer Surgery (meme kanseri ameliyatı): hasta bilgilendirme sayfası. Sayfada güncelleme tarihi yok. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.cancer.gov.
  32. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Suspected cancer: recognition and referral (NICE guideline NG12). Yayın: 23 Haziran 2015; son güncelleme: 15 Nisan 2026; güncelleme meme bölümüne dokunmadı, meme kanserine ilişkin öneriler 2015 tarihlidir. Hekimler için yazılmış kılavuzdur; İngiltere sağlık hizmeti (NHS) için hazırlanmıştır. Erişim: 5 Ekim 2026. Metin: www.nice.org.uk.

Tıbbi gözden geçirme: Op. Dr. Ömer Seyfullah Hasıripi,

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz. Şikâyetiniz için bir hekime başvurun.